تبليغاتX
علم دانستن و هنر توانستن
علم دانستن و هنر توانستن
بررسي فرصت ها و تهديدها و نقاط قوت و ضعف انسان با استفاده از سوره والعصر

مقدمه

در اين اثر، كوشش مي‌شود تا گامي چند به‌سوي نظام مديريت و رهبري راهبردي زندگي انسان كامل طي شود. اين گام‌ها طي يك فرايند چهار مرحله‌اي دنبال مي‌شود. نخستين آنها، به كليات شناخت عصر مي‌پردازد كه شامل تاريخچه، اهميت تبيين مفاهيم مطرح در آيه‌ نخست و دوم سوره والعصر است. بخش دوم، بررسي مؤلفه‌هاي عصري شدن يعني فرصت‌ها و قوت‌هاي انسان عهده‌دار است. اين مؤلفه‌ها به ترتيب ايمان، عمل صالح، تواصي، تواصي به حق، صبر و سطوح آن را دربر مي‌گيرد. بخش سوم با يك رويكرد به اصل شناخت امور از طريق اضداد آنها، به دنبال شناخت كفر، عمل فاسد، باطل و بي‌صبري پرداخته است.

همه اين‌ها، منابع و مواد لازم- و نه كافي- براي تبيين نظام راهبردي زندگي انسان كامل است. بديهي است رسيدن به اين نظام مستلزم داشتن يك الگوي علمي مناسب مي‌باشد. بنابراين، با استقراض الگوي تدوين چنين نظامي در عرصه مديريت راهبردي سازمان‌ها، و تبيين عناصر آن، در قالب مورد نظر به عنوان پرسش‌ها و جدول‌هاي راهنماي تدوين اسناد راهبردي ارزش‌ها، چشم‌انداز، رسالت، اهداف و راهبردها؛ ابزار و زمينه‌هاي لازم براي دانش‌پژوهان رشته مديريت كه علاقمند به انتقال يافته‌هاي قرآن‌پژوهي به‌عرصه دانش مديريت و بكارگيري آنها در عرصه زندگي فردي و اجتماعي خود هستند ارائه مي‌شود.

در حقيقت، اين اثر، كتاب كار دانشجويان رشته مديريت در عرصه قرآن‌پژوهي، مديريت در قرآن و در اسلام مي‌تواند باشد.

كليد واژه‌ها:

انسان، عصر، ايمان، عمل صالح، تواصي به حق، تواصي به صبر، خسر، چشم انداز، راهبرد.

تاريخچه عصر:

اين سوره را “عصر” نامند چون خداوند در اولين آيه آن به “والعصر” سوگند ياد كرده است. (والعصر، سوگند به عصر/ روزگار( به همين دليل نام ديگر آن “والعصر” است. در تعداد آيات آن هيچ اختلافي نيست و داراي 3 آيه، 14 كلمه و 73 حرف است. به ترتيب مصحف، صدوسومين و به ترتيب نزول سيزدهمين سوره قرآن و مكّي است. از نظر حجم از سوره‌هاي “مفصلات” در گروه قصار و سوره‌هاي بسيار كوچك قرآن است و در رديف سوره‌هاي جزء‌ عم در حزب چهارم جزء سي قرار دارد. آخرين سوره از سوره‌هاي بيست و سه‌گانه سوگنددار است و با سوگند آغاز مي‌شود.[i]

اهميت سوره عصر:

اين سوره تمامي معارف قرآني و مقاصد مختلف آن را در كوتاه‌ترين بيان خلاصه كرده است[ii]. اگر در قرآن جز همين سوره نبود، براي اصلاح جامعه بشر كفايت مي‌كرد[iii]. اين سوره بود كه اصحاب صفّه را از خواري و ناداري به همه چيز و همه‌جا رساند. در صدر اسلام افراد موقع جداشدن از يكديگر دست‌هاي خود را روي دست يكديگر نهاده،‌ يك نفر اين سوره را مي‌خواند و ديگران گوش مي‌دادند و از هم جدا مي‌شدند[iv]. آنان محتواي بزرگ اين سوره كوچك را به هم يادآور مي‌شدند.

امام صادق عليه‌السلام فرمود:

“من قراء والعصر” في نوافله، بعثه‌الله يوم‌القيامه مشرقاً و جهه، ضاحكاً سنّه، قريره عيشه حتّي يدخل‌الجنه

هر كس سوره والعصر را در نمازهاي مستحبي خويش بخواند، روز قيامت خداوند او را بر مي‌انگيزاند در حالي كه صورت وي نوراني، چهره‌اش خندان، چشمش روشن به نعمت‌هاي الهي است تا آنكه داخل بهشت شود.

البته اين بركات براي كسي است كه اصول چهارگانه مطرح در اين سوره را در زندگي پياده كند[v].

مفهوم عصر:

عصر در لغت به معني فشردن[vi] جامه يا انگور تا آب و رطوبتش خارج شود، دواندن اسب تا عرق نمايد[vii]. روزگار و آخر روز، واپسين روز تا غروب، پايان روز، روز، شب، صبح، روزگار، دهر، دوران تاريخ بشر[viii]، عصر طلوع اسلام و ظهور رسول اكرم صلوات‌الله عليه و آله[ix]، نماز عصر، شب و روز، عصر ظهور مهدي عليه‌السلام، عصر غلبه حق بر باطل[x]، زمان، عصر[xi]، امتداد بقاء زمان و آنچه در آن است و آنچه كه در آن اتفاق مي‌افتد و آنچه كه با آن به واسطه مبدع و علت زمان يعني دهر و روزگار حادث مي‌شود[xii]. از ليت و ابديت، اعصار دنيايي و آخرتي[xiii]، زمان عارفان، آنگاه كه جمال حق را زيارت مي‌كنند و از لقاء حق فرحناك مي‌شوند[xiv]. عصاره عالم هستي، انسان كامل وجود امام عصر عج‌الله تعالي فرجه‌الشريف[xv]، فشار، عصر عُمر، عصر تاريخ ملت‌ها[xvi]، است.

ملاحظه مي‌فرماييد كه بسياري از اين معاني بسيار به هم نزديك هستند و برخي نيز مصداق‌هايي براي مفهوم عصر مي‌باشند. كه مفسران با ابتناء به هريك، برداشت‌هاي گوناگوني از اين سوره ارائه كرده‌اند و براي انتخاب خود استدلال‌هاي مختلفي آورده‌اند. به‌طور مثال. علامه طباطبايي (ره) معتقد است كه: “از نظر مضمون دو آيه بعد، مناسب‌تر عصر ظهور رسول خدا صلي‌الله عليه و آله وسلم (عصر) مي‌باشد كه عصر طلوع اسلام بر افق مجتمع بشري و ظهور غلبه حق بر باطل است” [xvii] صاحب قاموس قرآن مي‌گويد: “به نظر نگارنده، مراد از عصر، دهر و روزگار است. در اين صورت قسم با مقسم به كه خسران باشد كاملاً متناسب‌اند زيرا تفكر در روزگار و تغيير و گذشت آن روشن مي‌كند كه انسان در كم‌شدن است.” [xviii] مؤلف پرتويي از قرآن (ره) معتقد است كه:

“چون سوگندهاي قرآن مانند سوگندهاي مردمان نيست كه دلالت بر تعظيم نمايد. بلكه شواهد و راهنماهائي است براي اثبات و فهم مقاصد، و در اين سوگند “والعصر” قرينه و اضافه‌اي عصر نبوت و… نيست. بايد العصر منصرف به همان معناي لغوي و عرفي باشد كه همان پايان روز است.” [xix]

حضرت امام خميني (ره) مي‌فرمايد:

“عصر انسان كامل است امام زمان سلام‌الله عليه است، يعني عصاره همه موجودات، قسم به عصاره همه موجودات، يعني قسم به انسان كامل.”      

بنا به برداشت برخي از محققان سوره عصر، بيانگر نقش فشار در تحول و تكامل تاريخ مي‌باشد


سوگند به عصر

“خداوند در سراسر قرآن به چهل چيز سوگند ياد فرموده‌است كه بيست تا از آنها در علويات و بيست تا در سفليات است. مقايسه اين سوگندها، با سوگندهاي اعراب، اهميت و عظمت آنها را نشان مي‌دهد كه پروردگار مهربان با اين سوگندها مردم را متوجه اهميت و منافع آنها نمود. و چون خدا آنها را مهم معرفي كرده، مردم درصدد شناخت آنها بر مي‌آيند و بدين‌ترتيب علوم مختلف شكل گرفت، بنابراين سوگندهاي قرآن مفتاح جميع دانش‌هاي آسماني و زميني است.” [i]

از طرف ديگر با تفكر در سوگندهاي قرآن مي‌توان پي بردكه:

“سوگند به اموري كه در بدو امر براي مردم، عادي به نظر مي‌آيد. براي جلب نظر و فكر بشر به كسب علم نسبت به حقايق و آثار و خواص آنهاست. و هيچ علمي از علوم نيست كه يكي از اين امور و اشياء موضوع آن علم واقع نشده باشد، حتي علوم جنگ و دانش‌ها و تعليمات نظامي، اين سوگندها را به شكل‌هاي گوناگون مي‌توان تقسيم‌بندي كرد”. بنابراين، به نظر مي‌رسد خداوند با سوگند به عصر خواسته است به مردم عصر پيامبر اكرم صلي‌الله علي و آله و همه انسان‌هاي ديگر بفهماند كه:

1. “بعدازظهر وقتي عظيم و قابل تعظيم است، نه شوم، و صالح براي هر كار خير و عمل صالح مي‌باشد و اين خود انسان است كه موجب بدبختي و ضرر و زيان ديني و دنيايي و جسمي و روحي براي خود و ديگر همنوعانش مي‌شود.

2. “عصر و زمان براي مردم نيكوكار ظرف خيرات و حسنات است و اين خود مردم هستند كه به كار نيك اقدام نمي‌كنند و از اجتناب از شر و فساد اهتمام نمي‌ورزند.” [i]

3.    سوگند به اين زمان كه آدمي در خسران است. [i]

4.    سوگند خداوند تعالي به آخر روز است كه انسان‌هايي (چون ابوجهل) در خسارت و زيان‌كاري است. [i]

5. عصر هرروز، هنگام رسيدگي به سود و زيان مي‌باشد و هركس محصول كار روزانه خود و سرمايه فكري و بدني و مالي را كه مصرف كرده، رسيدگي مي‌نمايد تا معلوم شود چه بدست آورده و چه از دست داده، مزدش چه است و تجارتش چه اندازه سود داده و ساختمانش چه اندازه درست پيشرفت داشته است. [i]

6.  عصر ظهور رسول خدا صلي‌الله عليه و آله و سلم، عصر طلوع اسلام بر افق مجتمع بشري و ظهور غلبه حق بر باطل است. [i]

7.  عصر، زمان ظهور مهدي عليه‌السلام است كه در آن حق بر باطل به‌طور كامل غلبه مي‌كند. [i]

8. زمان‌ها، نشانه‌هاي ويژه‌اي دارند كه با آن شناخته مي‌شوند. به‌طور مثال گفته مي‌شود: عصر امام خميني (ره)، عصر اتم، عصر فضا[i] و يا عصر اطلاعات و عصر ايمان، عصر انتظار، و عصر غيبت و عصر ظهور، يا عصر حاضر، ويژگي‌ها و نشانه‌هاي هر عصر فراوان هستند و مي‌توان آنها را در انديشه‌هاي بزرگان آن عصر يافت. به‌طور مثال نشانه‌هاي عصر حاضر در ديدگاه امام خميني (ره) و حضرت آيت‌الله خامنه‌اي را مي‌توان در برخي آثار پي گرفت. [i]

انسان از به‌علاوه بي‌نهايت (عصر) تا منهاي بي‌نهايت (خسر):

محققان و مفسران، پيرامون شناخت انسان، ديدگاه‌هايي دارند. برخي از اين ديدگاه‌ها را مرور مي‌كنيم.

1.  انسان يكي از محوري‌ترين موضوعات مطرح در قرآن كريم مي‌باشد. “كتاب خدا بيان مي‌كند كه انسان موجودي هميشه زنده است. زندگي‌اش با مردن خاتمه نمي‌يابد و مردن او در حقيقت انتقال از خانه‌اي به خانه‌اي ديگر است.

2.  قسمتي از اين زندگي هميشگي انسان كه همان حيات دنيا باشد، حياتي است امتحاني و سرنوشت‌ساز كه در آن حيات، سرنوشت قسمت ديگر يعني حيات آخرت مشخص مي‌گردد (رعد، 26، انبياء 35)

3.    مقدمه بودن اين زندگي براي آن زندگي به وسيله مظاهر اين زندگي و آثار آن يعني اعتقادات و اعمال است.

4.    سرمايه آدمي، زندگي اوست. با زندگي است كه مي‌تواند وسيله عيش خود در زندگي آخرت را كسب كند.” [i]

5.  اين انسان (در خسران) همين انسان يك سر و دو گوشي است كه ما آن را انسانش مي‌ناميم. خطاب با ما است سر دو راهي واقع شده‌ايم. [i]

6.  اين آيه حكمي است كه پروردگار براي جميع افراد انسان مكلف با تأكيد شديد صادر فرموده كه محققاً عموم بشر غرق در خسران و زيان و ضرر نابود كننده هستند. [i]

24 وصف اين انسان (در خسران) عبارت است از: ظلوم، كفار‌(ابراهيم، 34).

عجول (اسراء11)، كسي كه كارنامه خير و شرش به گردنش بسته شده‌است (اسراء 13)مأيوس و نااميد (اسراء 83)، قتور و بخيل (اسراء100)، جدل‌پيشه(كهف 54)، شتابكار (انبياء 37)، كفور(حج،66)، ستيزه‌جوي آشكار (يس 77)، مأيوس و نااميد (فصل، 49)، بسيار دعا كننده (فصل، 51)، هلوع و ناشكيبا(معارج، 19)، جزوع و نگران (معارج، 20)، منوع و بخيل (معارج 21)، سوءاستفاده كننده از مهلت قيامت (قيامت،5)، شاهد بر عملكرد خويش (قيامت، 14) غير قابل ذكر (انسان،1)، بسيار ناسپاس (عبس17)، آفريده شده در سختي (بلد،4)، سركش (علق،6)، ناسپاس و كنود (عاديات، 6)، بسيار مال دوست (عاديات، 8) و زيانكار (عصر2). [i]

يكي ديگر از محققان، نقطه ضعف‌هاي انسان را در چهارده عنوان ذكر كرده است. اين ضعف‌هاي انسان را مي‌توان به ابعاد جسماني، عقلاني، فكري، اخلاقي، اقتصادي، طبيعي، گفتاري و روحي دسته‌بندي كرد. [i]

انساني كه داراي چنين مشخصه‌هايي باشند، مسلماً در زيان است. “زيرا انسان در حكم صيادي است كه در اين دنيا در پي صيد آمده است. شهوت،‌ اسب او؛ غضب، سگ او؛ عدل، ميانه‌روي و دستورات اخلاقي و مذهبي، تازيانه اوست. صفات و غرايز طبيعي انسان، وي را به سوي خسران مي‌كشاند مگر آنكه به شرايط بعد از اين آيه رفتار نمايد. [i] يعني بر طبق دستورات انبياء عليهم‌السلام رفتار كند. “ آن چيزي كه انبياء مي‌‌خواستند اين بود كه همه امور را الهي كنند. تمام ابعاد عالم را و تمام ابعاد انسان را كه خلاصه عالم است. عصاره عالم است… يك انسان كه الهي مي‌شود كه وقتي كه هر كاري مي‌كند روي جنبه الهيّت بكند. انبياء اينطور بودند. آن چيزي كه مطرح است پيش انبياء انسان است. همه چيز به صورت انسان بايد درآيد. مي‌خواهند انسان درست كنند. انسان كه درست شد، همه‌چيز درست مي‌شود. [i] با اين هدف بايد ديد كه انسان چگونه درست مي‌شود. البته جا دارد كه قبل از آن ببينيم انسان چگونه نادرست مي‌شود و غرق در خسران و زيان مي‌گردد. شناخت ضعفها، نخستين گام در اين راستا است.

خسر، خسران:

خسر، به معني زيان كاري و زيان كار شدن است و در قرآن با مشتقات مختلف از ريشه خسر به آن اشاره شده‌است. [i] برخي آن را كم شدن و كم كردن، غبن، فريفتگي گفته‌اند[i] و خسران را نقصان رأس‌المال و سرمايه و از بين رفتن آن گفته‌اند (عصر1، طلاق،9،اسراء82). بايد دانست كه خسر، خسران و خسار يك معني بيشتر ندارد و آن نقصان و كم شدن است (رحمن 9، مطففين 3) و اين كه ضلالت و هلاكت را از معاني آن شمرده‌اند چون يك نوع نقصان و زيان است (حج 11، زمر 15، شوري 45) و به نظر مي‌رسد منظور از خسروا و خسران، از بين بردن تمام رأس‌المال و زيان كلي است. يعني نه از نفوسشان سرمايه‌اي مانده و نه اهلي براي آنها در بهشت به وجود آمده‌است. [i] در قرآن افراد بسياري از مردم زيان كار معرفي شده‌اند، عده‌اي زيان كار در دنيا و آخرت و عده‌اي زيان كارترين افراد (نساء 119، انعام 31، حج 11، انعام 140 و كهف 103-105). [i]

(به نظر مي‌رسد مراد از خسر در سوره والعصر، كم شدن معمولي و از بين رفتن عمر است و اين يك حساب طبيعي است. هر كس با دنيا آمدن عمر و زندگاني‌اش شروع مي‌شود و با مردن پايان مي‌يابد. گذشت زمان به تدريج از عمر آدمي مي‌كاهد بنابراين همه در نقصان و كم‌شدن هستند.)

از اين زيان‌بارتر آن كه اگر انسان هدف‌هاي متناسب با قوا و مواهب خود را تشخيص ندهد و به آن ايمان نياورد و زندگي خود را مطابق آن چشم‌اندازها تنظيم ننمايد، خود به خود زيان‌كار است چه رسد به اين كه منحرف و گمراه شود[i] و قرآن اين همه را با ظرافت ادبي خاص خود در يك عبارت كوتاه ان‌الانسان لفي خسر آورده است. در اين عبارت:

1.      انسان با الف و لام استغراق يا جنس آمده‌است. يعني همه انسان‌ها و انسان به‌طور طبيعي چنين است.

2.   تأكيد به اِنَّ و نيز لام و ظرف استيعاب في و نكره آمدن خسر همه دلالت بر اين دارد كه انسان به طبيعت خود يكسر و سراپا غرق در زيان و زيان‌كاري بس عظيم و جبران نشدني است. [i]

زيرا يگانه سرمايه حقيقي خود يعني عمرش را از دست مي‌دهد. و “يا آنكه در نوعي خاص از خسران، غير از خسران مالي و آبرويي او از دست داده سرمايه‌هاي بيروني و دروني بلكه در خسران ذات است كه در (سوره زمر، 15) مي‌فرمايد:

الذين خسروا انفسهم و اهليهم يوم‌القيامه الا ذلك هوالخسران‌ المبين.

كساني كه در ذات خود و اهلبيتشان در قيامت خاسر شوند آگاه باش كه اين خسراني آشكار است. (زمر، 15). بنابراين دو طايفه خاسر (واقعي) هستند. يكي آنهايي كه از جميع جهات خاسرند نظير كفار و معاند حق و مخلد در عذاب. دوم آنهايي كه در بعضي جهات خاسرند مانند مؤمنيني كه مرتكب فسق مي‌شوند و مخلد در آتش نيستند و چند صباحي عذاب مي‌بينند. بعد عذابشان پايان مي‌پذيرد و مشمول شفاعت و نظير آن مي‌شوند. [i]

زندگي بشر دستخوش ضرر و زيان قهري است. و از اين گريزي نيست زيرا اين زيان طبيعي است. به تعبير مقام رهبري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي:

ما در مقابل آنچه مي‌گيريم، چيزي مي‌دهيم “شما در طول عمرتان هيچ چيز را يكجانبه نمي‌گيريد چيزي مي‌گيريد، چيزي مي‌دهيد. آنچه مي‌گيريم، همين چيزهايي است كه در طول زندگي گير مان مي‌آيد. از علم، از معنويت، از پول، از مقام، از جلوه‌گري در چشم مردم، از محبوبيت و غير اينها. آنچه مي‌دهيم از همه مهم‌تر است و آن عمر و زندگي ماست. ان‌الانسان لفي خسر. ما در مقابل همه‌ي دست‌آوردهاي خود چيزي را داريم به‌طور مستمر و بي‌وقفه تحويل مي‌دهيم و آن مدت و مهلت و فرصت ما در اين دنياست. اين دارد تمام مي‌شود مثل يخي كه انسان در دستش بگيرد و آب شود. [i]

ما براي آنكه خسران را بشناسيم مناسب است كه سود را نيز بشناسيم چون: براساس اصل منطقي، تعرف‌الاشياء باضدادها. هر چيز به ضد آن شناخته مي‌شود. بنابراين شناخت سود و سودشناسي در مقابل زيان‌شناسي، مي‌تواند به‌طور متقابل به اين زمينه كمك كند. در عين حال بايد دانست كه سررشته سود و زيان به دست خداست و اين دو داراي مرز ظريفي هستند كه تنها در پرتو رهنمودهاي انبياء و اولياء عليهم‌السلام قابل دست‌يابي مي‌باشد. [i] يكي ديگر از صاحب‌نظران در تبيين اين كه چرا انسان‌ها در زيان هستند باتوجه به اين اصل كه گذشت زمان به تدريج از عمر آدمي مي‌كاهد و بنابراين همه در نقصان و كم‌شدن هستند و اين قاعده‌اي عمومي است در حالي كه قرآن عده‌اي را استثناء كرده‌است كه همان اهل ايمان و نيكوكاران هستند در پاسخ مي‌نويسد:

“قرآن مجيد دنيا و آخرت را يكجا حساب مي‌كند و آن دو را از هم جدا نمي‌داند. مانند اين كه دو دانه گندم يكي بريان شده و فاقد حيات و ديگري عادي را در زمين بكاريم، هر دو مي‌پوسند. از اولي چيزي باقي نمي‌ماند اما دومي در حال پوسيدن و تلخ شدن جوانه مي‌زند، ريشه مي‌دواند، سر از خاك بيرون مي‌كند و به چيز ديگر كه عالي و قوي و پربركت است تبديل مي‌گردد. حساب مؤمن و كافر معين است. كافر فقط تباه و تمام مي‌شود. به تدريج زندگاني و مهلت خود را از دست مي‌دهد ولي مؤمن در حال كم‌شدن، به شيئي ديگر كه عالي و قابل بقاست، تبديل مي‌گردد. البته با توأم بودن حساب دنيا و آخرت”. [i]

 بديهي است انسان در بستر محيط است كه مي‌تواند سود يا زيان كند.

زمينه‌هاي زيان و آسيب‌پذيري انسان:

شناخت زمينه‌هاي زيان و آسيب‌پذيري وي كمك مؤثري در پيشگيري و درمان زيان‌هاي وارد شدني به انسان است. بنا به برداشت يكي از محققان از قرآن كريم، اين زمينه‌ها را مي‌توان شامل “فسق، كوتاهي در پاسداري بعثت و سستي در تعهد و پيمان، ستم، سركشي، برادركشي، غرور، جهل و گمراهي، تعصب و حق گريزي، سازش‌كاري و جهاد‌گريزي، غفلت از فرصت‌ها و فرصت‌طلبي، تنگ‌نظري، بينش مادي، ناباوري ديدار حق، پوچي و حبط، خودمحوري، وابستگي، رفاه‌زدگي، انحراف و كژانديشي، سلطه‌پذيري، تكذيب پيامبران.” دانست.

شناسايي و تعيين راهبردهاي نظام مديريت و رهبري زندگي انسان كامل عصري

 استراتژي يا راهبرد، حدود و ثغوري است كه راه‌هاي تحقق اهداف را بيان مي‌كند. و در محدوده‌ي آن، تصميمات اتخاذ مي‌شود. يك راهبرد تعهدي به انجام مجموعه اقدامات مشخص به‌جاي اقدامات ديگر است. در واقع تأكيد راهبرد بر چيستي و چگونگي بافت مناسبت‌هاي سازماني يا يك نظام است كه با راه بلند مدت سازمان يا يك نظام سروكار دارد. البته و در عين حال جهت و ماهيت طرح‌ها و فعاليت‌هاي كوتاه مدت را نيز مشخص مي‌سازد.

راهبرد بايد قادر باشد تا به عنوان يك راه كار اساسي گلوگاه‌هاي دستيابي به هدف يعني مسائل راهبردي را باز كند و منافع سازمان (دست‌يابي به فرصت و پرهيز از تهديد) را محقق كند. لازمه تحقق منافع، توجه‌ داشتن به مسائل و گلوگاه‌هاي آن است و براي رسيدن به هدف بايد همه راه‌هاي ممكن بررسي شود و آنگاه از بين راه‌هاي مفروض، مناسب‌ترين راه به عنوان راه حل اساسي براي حل هر مسأله بيان گررد.

اين راه كارها و راهبردها به دو دسته اقتباسي و ابداعي قابل تقسيم‌بندي هستند كه اولي از طريق تشابه وضعيت موجود با يك وضعيت شناخته شده قبلي بدست مي‌آيد و ماهيت آن تطبيقي است در حالي كه دومي از قابليت خلاقانه استراتژيست سرچشمه مي‌گيرد و ماهيت آن نوآورانه و ابداعي است.

صرف نظر از انتخاب هريك از اين دو رويكرد، براي تدوين استراتژي با كمك عوامل فرصت، تهديد، قوت و ضعف، بايد فهرست SWOT  را شناسايي و بهره‌برداري كرد. بديهي است كه تجزيه و تحليل اين چهار عامل، نه تنها بايد به شناسايي ويژگي يا شايستگي بارز نظام، توانايي‌هاي ويژه، منابع تحت اختيار و روش اصلي استفاده از آنها كمك كند، بلكه بايد در شناسايي فرصت‌هايي كه در حال حاضر به دليل نداشتن منابع مناسب نمي‌توان از آنها بهره‌برداري كرد نيز راهگشا باشد.

با بهره‌گيري از اين چهار عامل مي‌توان ماتريس تهديهدات، فرصت‌ها، نقاط قوت و نقاط ضعفSWOT   را شكل داد. اين ماتريس ابزار مهمي براي مقايسه اطلاعات افراد و ارائه راهبرد مي‌باشد و مي‌توان با آن چهار نوع راهبردهاي WT ,ST ,WO ,SO  را تشكيل داد. مقايسه عوامل اصلي داخلي و خارجي از مشكل‌ترين بخش‌هاي تهيه ماتريس است و به قضاوت‌هاي خوبي نياز دارد. و البته چيزي به نام بهترين مجموعه عوامل مقايسه وجود ندارد.

در جدول شماره 34 ماتريس SWOT داراي 9 خانه است. در 4 خانه عوامل اصلي قرار مي‌گيرد و 4 خانه راهبردها را نشان مي‌دهد. يك خانه هميشه سفيد مي‌ماند.

 

جدول شماره 34- ماتريس فرصتها، تهديدها، قوتها و ضعفها (SWOT)

 

 

نقاط قوت (S)

1

2

3

4

5

n

نقاط ضعف (W)

1

2

3

4

5

n

فهرست فرصتها (O)

1

2

3

4

5

n

راهبردهاي تهاجمي SO (قوت- فرصت)

0 با بهره جستن از نقاط قوت در صدد بهره‌برداري از فرصتها برآييد.

راهبردهاي محافظه كارانه WO

(ضعف- فرصت)

0 با بهره جستن از فرصتها نقاط ضعف را از بين ببريد.

فهرست تهديدها (T)

1

2

3

4

5

n

راهبردهاي رقابتي ST (قوت- تهديد)

0 براي احتراز از تهديدها از نقاط قوت استفاده كنيد.

راهبردهاي تدافعي WT (ضعف- تهديد)

0 نقاط ضعف را كاهش دهيد و از تهديدها پرهيز كنيد.

 

روش ساختن ماتريس تهديدها، فرصت‌ها، قوت‌ها و ضعف‌ها SWOT

براي ساختن يك ماتريس SWOT  بايد 8 مرحله را طي كرد:

1.       فهرستي از مهمترين فرصت‌هايي كه در محيط خارجي نظام مديريت و رهبري زندگي انسان كامل وجود دارد، تهيه كنيد.

2.      فهرستي از تهديدها عمده موجود در محيط خارج اين نظام را تهيه كنيد.

3.      فهرستي از نقاط قوت عمده نظام را تهيه كنيد.

4.      فهرستي از نقاط ضعف عمده داخلي نظام را تهيه كنيد.

5.   نقاط قوت داخلي و فرصت‌هاي خارجي را با هم مقايسه كنيد و نتيجه را در خانه مربوط در گروه “راهبردهاي SO ” بنويسيد.

6.       نقاط ضعف داخلي را با فرصت‌هاي موجود در خارج از نظام مقايسه و نتيجه‌ را در گروه “راهبردهاي WO ” بنويسيد.

7.      نقاط قوت داخلي را با تهديدهاي خارجي مقايسه كنيد و نتيجه را در گروه “راهبردهايST ” بنويسيد.

8.      نقاط ضعف داخلي را با تهديدهاي خارجي مقايسه كنيد و نتيجه را در گروه “راهبردهاي WT” بنويسيد.

در هر مرحه دو عامل با هم مقايسه مي‌شوند و هدف اين نيست كه بهترين راهبردها را مشخص نمود بلكه هدف تعيين راهبردهاي قابل اجرا مي‌باشد. بنابراين همه راهبردها انتخاب و اجرا نخواهند شد.

هر كدام از اين چهار نوع راهبرد را مي‌توان به چهار طيف راهبرد در درون خانه مربوط به خود دسته‌بندي كرد. جدول زير بيانگر اين دسته‌بندي مي‌باشد.

 

تهاجمي شديد

تهاجمي متمايل به قوت

(قوت محور)

محافظه كارانه متمايل به قوت

(قوت محور)

محافظه كارانه شديد

تهاجمي متمايل به قوت

(فرصت محور)

تهاجمي خفيف

محافظه كارانه خفيف

محافظه كارانه متمايل به ضعف

(ضعف محور)

رقابتي متمايل به فرصت

(فرصت محور)

رقابتي خفيف

تدافعي خفيف

تدافعي متمايل به ضعف

(ضعف محور)

رقابتي شديد

رقابتي متمايل به تهديد

(تهديد محور)

تدافعي متمايل به تهديد

(تهديد محور)

تدافعي شديد

 

اكنون ما در جستجوي شناخت سرمايه عظيمي به نام انسان عصري هستيم تا بتوانيم در قالب نظام مديريت و رهبري زندگي انسان، الگوي تعالي و كمال وي را پيدا كنيم.

بنابراين در اين مرحله شناخت، ابتدا به شناسايي محيط داخلي و خارهجي چنين نظامي بايد بپردازيم. در بخشهاي گذشته در قالب نمودار شماره 3، الگوي فرايندي مؤلفه‌هاي عصر آفرين و در قالب نمودار شماره 5، الگوي فرايند مؤلفه‌هاي خسر آفرين را شناختيم. آن مؤلفه‌هاي هشت‌گانه به ترتيب ايمان و كفر، حق و باطل، صبر و جزع و عمل صالح و عمل فاسد، شناسايي شدند.

با تأملي در اين مفاهيم مي‌‌توان پي برد كه كداميك از آنها عناصر محيط داخلي (قوت‌ها و ضعف‌ها) و كداميك عناصر محيط خارجي (فرصت‌ها و تهديدها) هستند و چه بسا بتوان آنها را به‌ گونه‌اي كه پس از اين مي‌آيد، توسعه داد.

در پرتو اين شناخت محيطي است كه مي‌توان به پرسشهاي مربوط به ارزشها، چشم انداز، رسالت و اهداف پاسخهاي مناسبتر و كاملتري ارائه كرد. و اين راهي است بس دراز كه تازه در نقطه آغاز آن قرار داريم.

 

جدول شماره 36- مفهوم شناسي راهبردي در سوره والعصر

 رديف

مفهوم راهبردي
تعريف

 

1

بسم‌الله

وجود مبارك الله و استفاده از نام حضرت حق و آغاز هر كار به نام حضرت حق يك فرصت مي‌باشد.

 

2

الرحمن

رحمانيت حضرت حق، فرصتي عمومي براي همه انسان‌هاست تا در پرتو آن، و با استفاده از نعمت‌هاي منبعث از بركات رحمانيت خدا به سوي زندگي الهي سير كنند.

 

3

الرحيم

رحيم بودن خداوند، فرصتي ويژه براي مؤمناني است كه از مرحله عمومي كه استفاده از فرصت رحمانيت است، عبور كرده‌اند و قابليت استفاده از اين فرصت را يافته‌اند.

 

4

عصر

نفس عصر، با هر مصداقي كه آن را برداشت كنيم، خود يك فرصت است و در محيط خارجي وجود ما قرار دارد ما مي‌توانيم از اين فرصت به هر ميزان كه قوت‌هاي ما به ما اجازه و امكان مي‌دهند، استفاده كنيم تا به آنجا كه همه وجود ما مملوّ از اين فرصت شود. يعني همه فرصت‌هاي عصري تبديل به قوت شود و ما به يك انسان كامل طراز عصر، متحول شويم

 

5

انسان

وجود انسان براي خود انسان، يك سرمايه است. بنابراين، مي‌تواند آن بخش از اين سرمايه كه شناسايي و بكارگيري شده است، يك قوت و آن بخشي كه ذاتي انسان نشده است و  جزء “خود” انسان نشده است، يك فرصت تلقي مي‌شود.

 

 

 

ادامه جدول شماره 37- مفهوم شناسي راهبردي در سوره والعصر

رديف

مفهوم راهبردي
تعريف

 

6

خُسر

خُسر، يك تهديد به شمار مي‌آيد، كه امكان دارد سراسر وجود آدمي را احاطه كند و انسان غرق در زيان شود.

 

7

ايمان

قوت است كه هر انسان مي‌تواند آن را در درون خود شعله‌ور و فروزان نگه‌دارد. ايمان امري خارجي نيست.

 

8

الذين امنوا

گروه مؤمنان، براي يك مؤمن، فرصت تلقي مي‌شود كه مي‌تواند با كمك و بهره‌گيري از آنان به قله كمال انسانيت و ايمان دست يابد.

 

9

عمل

كار يا عمل، به لحاظ آنكه جوهر آدمي است. به خودي خود، يك فرصت است كه قابليت آن را دارد كه به فرصتي متعالي‌تر تبديل شود و عمل صالح، مظهر چنين فرصتي است و چه بسا به يك تهديد تبديل شود كه عمل فاسد، مظهر چنين تهديد خواهد بود.

 

10

عمل صالح

كار شايسته، فرصتي متعالي‌براي انسان است كه بايد در جستجوي شكار آن باشد. بديهي است كه شكار چنين فرصتي به قوت و توانايي خاصي نياز دارد.

 

11

(الذين)

عملوا الصالحات

گروهي كه به انجام كار شايسته مي‌پردازند. و متصف به انجام كارهاي شايسته هستند، براي يك مؤمن و حتي يك انسان عادي، يك فرصت تلقّي مي‌شود. بخصوص آنكه انجام آن كار شايسته توسط مؤمن يا گروه باورمندان اعمال شود.

 

 

 

ادامه جدول شماره 37- مفهوم شناسي راهبردي در سوره والعصر

 

 

رديف

مفهوم راهبردي
تعريف

 

 

12

تواصي

اين مفهوم، يك مفهوم دوجانبه است (باب تفاعل). بنابراين، از يك طرف قوت است تا فرد از اين قوت سفارش كردن به ديگران براي شكار فرصت هدايت و كمك به آنان استفاده كند و از طرفي فرصت است براي پذيرش سفارش و توصيه‌پذيري نسبت به امر حق و صبر.

 

 

13

حق

يك مفهومي است كه همواره در محيط خارجي وجود دارد و براي مؤمن يك فرصت است تا به حق و اقامه آن بپردازد و تا آنجا در استفاده از اين فرصت پيش روي كند كه همه اين فرصت را از آن خود كند و با همه وجود تجلي حق و حق‌گرايي و حق‌طلبي شود و خود به فرصتي براي ديگر مؤمنان حق‌گرا شود.

 

 

14

توصيه به حق

براي مؤمن يك قوت است و مستلزم وجود و كسب توانايي‌هايي مي‌باشد كه بايد براي رسيدن به زندگي آرماني و انسان كامل شدن به اين شايستگي دست يافت.

 

 

15

صبر

توانمندي خاصي است كه به انسان كمك مي‌كند تا در سختي‌ها، پايداري و استقامت پيشه كند. بنابراين عنصري دروني و قوت تلقي مي‌شود.

 

 

16

تواصي به صبر

توانمندي خاصي است كه فرد پس از طيّ مراحلي (ايمان، عمل صالح، تواصي به حق)، بدست مي‌آيد و مي‌توان ديگران را نسبت به پايدار ماندن در امور، توصيه نمايد.

 

 

به‌نظر مي‌رسد كه در قالب نمودار شماره 10، اين عناصر پانزده‌گانه را بتوان چنين ترسيم كرد:

 

بنابراين، پي مي بريم كه ايمان و صبر (قوت ها)، كفر و جزء (ضعف ها)، حق و عمل صالح (فرصت ها) و باطل و عمل فاسد (تهديدها) ي كلي اين نظام راهبردي تلقي مي شوند.

حال اگر بخواهيم اين عناصر را در قالب الگوي ماتريسي(SWOT)  در جدول زير، ببريم و تحليل كنيم، احتمالاً بتوان چنين استنباط كرد:

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 37- ماتريس (SWOT) سوره والعصر

 

O1- الله جل جلاله

O2- بسم الله

O3- رحمان

O4- رحيم

O5- عصر

O6- انسان

O7- ايمان آوررندگان

O8- شايسته كاران

O9- انجام عمل صالح

O10- حق

T1- خسر

T2- باطل

T3- فساد

T4- انجام عمل فاسد

 

S1- ايمان

S2- صبر

S3- قدرت تواصي به‌صبر

S4- قدرت تواصي به حق

انواع راهبردهاي تهاجمي (So)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

انواع راهبردهاي رقابتي (ST)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

 

W1- كفر

W2- جزع/ بيتابي

انواع راهبردهاي محافظه كارانه (SW)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

انواع راهبردهاي تدافعي (WT)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

 

 

اكنون مي‌توان با تعامل دادن هر يك از نقاط چهارگانه W,  O, S وT با يكديگر به ده‌ها راهبرد براي حركت انسان از وضع موجود زندگي به سمت وضع مطلوب، دست يافت.

راهي به سوي آينده:

با سپاس بي‌كران از خداوند تعالي، كه در اين راه توفيق خود را رفيق ما نمود كه اين سفر را تا به اين نقطه ادامه دهيم. به نظر مي‌رسد كه اكنون، ابزارهايي - هرچند نا مجرّب در عرصه نظام مديريت و رهبري در قرآن، و در عين حال تا حدي مجرّب در عرصه زندگي طبيعي بشر امروز- در اختيار ما قرار دارد تا بتوانيم به خواست خود و به ياري و عنايت مستمرش اين ابزارها را در اين عرصه بيازماييم و نسبت به رفع كاستي‌ها و ضعف‌هاي آنها نيز همگام با حركت به‌سوي قله رفيع عصر، اقدام كنيم. بديهي است كه در صورت توفيق الهي و با استمداد از عنايات ويژه حضرت ولي عصر (عج الله تعالي فرجه الشريف) تمام اين مفاهيم بايد با تكيه بر مستندات قرآني باز تعريف و تكميل شوند تا به الگوي مبتني بر قرآن، نائل شويم. اما به نظر مي‌رسد براي طرح مفاهيم قرآني در عرصه نظام مديريت و رهبري راهبردي زندگي انسان، اين الگوهانقطه آغاز مناسبي باشد.

به هر حال، زبان دنياي امروز در عرصه دانش در هر زمينه‌اي زبان ويژه‌اي است كه بايد آن را آموخت و با همان زبان به طرح موضوعات الهي و قرآني پرداخت. البته چه‌بسا عزيزاني اين استدلال را پذيرا نباشند و معتقد باشند كه زبان قرآن، زبان “ناس” است و عموم مردم آن را در حد بضاعت خويش درك مي‌كنند. چرا كه اين كتاب، كتاب مردم است و براي هدايت و رهبري مردم “نازل” شده است و نياز به تنزل آن بيش از اين نيست.

منابع:

1-  الله جل جلاله، قرآن كريم، ترجمه: مهدي الهي قمشه‌اي، تهران (1320)، انتشارات رشيدي (1375)،.

2-  الله جل جلاله، قرآن كريم، (جزء سي‌ام) ترجمه: مصطفي رحماندوست (1379)، محراب قلم، تهران.

3-  حائري شيرازي، محي‌الدين، (1372)، انسان شناسي، قم، انتشارات شفق.

4-  خرمشاهي، قوام‌الدين و همكاران (1377)، دانشنامه قران و قران پژوهي، تهران، انتشارات دوستان و ناهيد.

5-  شريعتي، محمدتقي (1354)، تفسير نوين، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي.

6-   شيرازي محلاتي، صدرالدين (1337- 1362)، تفسير سوره والعصر، تهران، دارالكتب الاسلاميه.

7-  طالقاني، سيد محمود (1345)، پرتوي از قرآن (ج4)، تهران، شركت سهامي انتشار.

8- طباطبايي، سيد محمد حسين، (1330)، الميزان في تفسيرالقران (جلد20)، ترجمه: محمدباقر موسوي (1360)، قم، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، انتشارات اسلامي.

9- غزالي، محمد، (1995) گامي به سوي تفسير موضوعي سوره‌هاي قرآن كريم، ترجمه: علي اصغر محمدي (1377) تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي.

10-     قريشي، سيد علي اكبر (135)، قاموس قرآن (ج 1-7)، تهران، انتشارات دارالكتب الاسلاميه.

11-     (امام) موسوي خميني، روح‌الله (1358)، صحيفه نور (ج8) تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.

12-     معاديخواه، عبدالمجيد، (1378) فروغ بي‌پايان، تهران، انتشارات ذرّه.

13-     مكارم شيرازي، ناصر و ديگران (1366)، تفسير نمونه (ج27)، تهران، دارالكتب الاسلاميه.

14-  ني نوس، برت (1996)، رهبري بصير، ترجمه: محمد ازگلي و برزو فرهي (1377)، تهران، انتشارات دانشگاه امام حسين(ع).

15-     ازگلي، محمد (1383)، رهبري استراتژيك چشم انداز، تهران، انتشارات دانشگاه امام حسين(ع).
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم آذر 1386ساعت 7:38 PM  توسط مجتبي  | 

شهرداري الكترونيك

تاریخچه تجارت الکترونیک:
انسان از آغاز آفرینش تاکنون روشهای تجاری متفاوتی را تجربه کرده‌است. در ابتدا سیستم تبادل کالا رایج بود. شکارچی گوشت را با سلاح عوض می‌کرد. این سیستم اشکالات فراوانی داشت. مثلاً ممکن بود شکارچی نتواند سلاح سازی را پیدا کند که به گوشت احتیاج داشته باشد. در این صورت گوشتها فاسد می‌شدند .
در بعضی تمدنها سیستم کالای محبوب به وجود آمد. در سرزمینی که گندم غذای اصلی مردم آن بود، شکارچی گوشت را با گندم و گندم را با جنگ‌افزار تعویض می‌کرد. این روش هم مشکلات زیادی داشت. کالای محبوب در سرزمینهای مختلف متفاوت بود. از طرف دیگر معیاری برای سنجش ارزش آن وجود نداشت و حمل و نقل آن هم مشکل بود بدون شک اختراع پول اولین انقلاب در زمینه تجارت بود. ارزش آن مشخص بود، حمل آن آسانتر بود، فاسد نمی‌شد و همه طالب آن بودند. فواید استفاده از پول به اندازه‌ای بود که حتی تا چند دهه قبل کمتر کسی انتظار یک انقلاب دیگر را داشت. ارتباط بین تجارت و تکنولوژی دیر زمانی است که وجود داشته و ادامه دارد. در واقع، یک پیشرفت تکنیکی باعث رونق تجارت شد و آن هم ساخت کشتی بود. در حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد، فینیقیان تکنیک ساخت کشتی را بکار بردند تا از دریا بگذرند و به سرزمینهای دور دست یابند. با این پیشرفت، برای اولین بار مرزهای جغرافیایی برای تجارت باز شد و تجارت با سرزمینهای دیگرآغاز شد. اکنون، شبکه جهانی اینترنت مانند همان کشتی است که نه تنها فواصل جغرافیایی، بلکه اختلافات زمانی را نیز کمرنگ نموده و صحنه را برای نمایشی دیگر آماده کرده‌است.ترکیب تجارت و الکترونیک از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. برای گسترش و پذیرش تجارت الکترونیک لازم است که پیش نیازهای این فناوری از جمله زیرساختار مخابراتی، مسایل قانونی و ایمنی پیام رسانی مهیا شود.
مهم‌ترین هدف در تجارت حال چه از روشهای بسیار پیشرفته الکترونیکی استفاده کند و چه از روشهای سنتی و قدیمی - همانا دستیابی به پول و سود بیشتر است. طبیعتا در این میان، نقش بانکها و موسسات اقتصادی در نقل وانتقال پول بسیار حیاتی است. هنگامی که در سال ۱۹۹۴ اینترنت قابلیتهای تجاری خود را علاوه بر جنبه‌های علمی و تحقیقاتی به نمایش گذاشت،موسسات تجاری و بانکها در کشورهای پیشرفته اولین نهادهایی بودند که تلاش جدی خود را برای استفاده هر چه بیشتر از این جریان بکار انداختند. محصول تلاش آنها نیز همان بانکداری الکترونیک امروزی است. سپس به سرعت مشخص شد که اینترنت بستر بسیار مناسبی برای انواع فعالیتهای بانکداری و اقتصادی بشمار می‌رود.
بانکداری و تجارت الکترونیک هم اکنون در جهان به عنوان یک بحث بسیار تخصصی و در عین حال، بسیار پیچیده تبدیل شده‌است و تطبیق آن با سیاستهای تجاری و اقتصادی کشورهای مختلف نیاز به تحقیق و برنامه ریزی دقیق دارد.
در بررسی تاریخچه تجارت الکترونیک درمی یابیم که بورسهای اوراق بهادار نیز موسسات دیگری بودند که به سرعت فعالیت خود را با روند پیشرفت اینترنت هماهنگ کردند و موفق شدند که در عرض مدت کوتاهی، با توجه به برتریهای اینترنت در مقایسه با روشهای قدیمی، به دلیل سرعت و دقت بالا، به موفقیتهای بی نظیری دست یابند.
تجارت الکترونیک، علی رغم جوان بودن در جهان شناخته شده و در سالهای اخیر رشد فزاینده و غیرقابل پیش بینی داشته‌است. این رشد تصاعدی حاصل استفاده از یک ابزار، یعنی اینترنت می‌باشد. البته تجارت الکترونیک فقط در شاخصه‌ها یا کشورهای خاصی جا افتاده و استفاده می‌شود. برای مثال، در سال ۱۹۹۷ صنعت جهانگردی و توریسم مسوول ۲۰ تا ۳۰ درصد از فروشهای مجازی بوده.
 تعریف تجارت الکترونیک:
تجارت الکترونیک انجام کلیه فعالیتهای تجاری با استفاده از شبکه‌های ارتباطی کامپیوتری، به ویژه اینترنت است. تجارت الکترونیک، نوعی، تجارت بدون کاغذ است. به وسیله تجارت الکترونیک تبادل اطلاعات خرید و فروش و اطلاعات لازم برای حمل و نقل کالاها، با زحمت کمتر و مبادلات بانکی با شتاب بیشتر انجام خواهد شد. شرکتها برای ارتباط با یکدیگر،محدودیتهای فعلی را نخواهند داشت و ارتباط آنها با یکدیگر ساده تر و سریع تر صورت می‌پذیرد. ارتباط فروشندگان با مشتریان نیز می‌تواند به صورت یک به یک با هر مشتری باشد. به عبارت دیگر، تجارت الکترونیک نامی عمومی برای گستره‌ای از نرم افزارها و سیستم‌ها است که خدماتی مانند جستجوی اطلاعات، مدیریت تبادلات، بررسی وضعیت اعتبار، اعطای اعتبار، پرداخت به صورت روی خط، گزارش گیری و مدیریت حسابها را در اینترنت به عهده می‌گیرند. این سیستم‌ها زیربنای اساسی فعالیتهای مبتنی بر اینترنت را فراهم می‌آورند. هدف از بکارگیری تجارت الکترونیک، ارائه روشی جدید در انجام امور بازرگانی می‌باشد. به واسطه این روش، تاجران قادرند که محصولات و خدمات خود را به شکل تمام وقت و به تمام خریداران در سرتاسر جهان - مستقل از مرزهای جغرافیایی و ملیتها -عرضه کنند.
بسیاری از مردم، تجارت الکترونیک را منحصر به خرید و فروش از طریق شبکه اینترنت می‌دانند، در حالیکه این امر فقط بخش کوچکی از تجارت الکترونیک را تشکیل می‌دهد و این مفهوم اکنون گستره وسیعی از جنبه‌های مختلف تجاری و اقتصادی را دربرگرفته‌است. به سادگی می‌توان هرگونه فعالیت تجاری و مالی بین موسسات و افراد مختلف را در حیطه تجارت الکترونیک گنجاند.
تجارت الکترونیک روش دیگری برای تبادلات الکترونیکی اطلاعات و انجام مبادلات تجاری است که یک پل الکترونیکی را بین مراکز تجاری ایجاد کرده‌است. تجارت الکترونیک با حجم کمتری از اطلاعات که لزوما در قالب یکسانی نبوده و بین مردم عادی رد و بدل می‌شود، سر و کار دارد. تجارت الکترونیک در ابتدای پیدایش خود، چیزی بیش از یک اطلاع رسانی ساده تجاری نبود و هرکس می‌توانست محصولات خود را با استفاده از صفحات وب بر روی اینترنت تبلیغ نماید. آمار منتشره از ۵۰۰ شرکت نشان می‌دهد که حدود ۳۴ درصد از آنها در سال ۱۹۹۵ و حدود ۸۰ درصد در سال ۱۹۹۶ از روش فوق برای تبلیغ محصولات خود استفاده کرده‌اند.تا پایان سال ۲۰۰۱ بیش از ۲۲۰ بیلیون دلار معاملات مالی توسط صدها سایت تجاری بر روی اینترنت انجام پذیرفت.
 مزایا و معایب تجارت الکترونیک:
سوالی که ممکن است همینک مطرح شود این است که تجارت الکترونیک غیر از مواردی که پیش از این به آن اشاره شد چه فایده‌ای دارد.
    * افزایش فروش و در پی آن افزایش درآمد و توان سرمایه گذاری
    * افزایش سطح رفاه زندگی مردم از طریق ایجاد اشتغال، کاهش ترددها و افزایش سرعت عمل
    * جهانی شدن
    * کاهش هزینه‌های تبلیغات برای شرکتها وبه دلیل عدم حضور واسطه
البته همچون تمام فناوریها و تکنولوژیهای ساخت بشر معایبی هم در استفاده از تجارت الکترونیک وجود دارد، برخی از این معایب به قرار زیر است:
    * تأثیر ناشناخته آن بر روابط اجتماعی انسان
    * ورشکستگی به علت عدم توانایی شرکتهای کوچک و کاهش تولید
    * تجارت الكترونيك نيازمند بستر هاي مناسب از جمله صدور و استفاده از كارت هاي اعتباري ويزاكارت ومستر كارت و...است.
    * كارت هاي اعتباري در دو نوع صدور مجازي كارت اعتباري و صدور معمولي امكان پذير مي باشد.
    * از جمله وب سايت هاي فعال در زمينه صدور كارت اعتباري وصدور ويزا كارت مجازي و صدور ويزا كارت در ايران وب سايت ويزا كارت من ميباشد با آدرس www.myvisacard.ir
 بسترهای لازم برای تجارت الکترونیک:
    * یک سیستم بانکی روان و دقیق
    * قوانین گمرکی،مالیاتی و بانکداری الکترونیکی
    * کد تجاری محصول و ایجاد امنیت اطلاعات
    * تهیه و تدوین نظام مالی اطلاعات و نظام حقوقی اطلاع رسانی (کپی رایت)
    * محرمانه بودن اطلاعات شخصی
    * تطبیق مقررات ملی با مقررات متحدالشکل بین المللی
    * همکاری دانشگاهها،مراکز تحقیقاتی و سازمانهای مختلف
    * پذیرش اسناد الکترونیکی توسط قوه قضاییه
    * تأمین، صدور و بکارگیری کارت هوشمند
    * تأمین خطوط ارتباطی پرسرعت و مطمئن و ایجاد بستر مخابراتی به شکل بی سیم.
مدل های تجارت الکترونیک:
تجارت الکترونیک دارای مدلهای زیر است:
    * تجارت Business to Business-B۲B
    * تجارت Business to Consumer-B۲C
    * تجارت Consumer to Consumer-C۲C
    * تجارت Business to Administration-B۲A
    * تجارت Consumer to Administration-C۲A
    * تجارت Government to Government- G۲G
    * تجارت Government to Business -G۲B
    * تجارت G۲E- Government to Employee
    * تجارت Peer to Peer - P۲P
 تجارت فروشنده با فروشنده:
B۲B اولین روش خرید و فروش معاملات الکترونیکی است و بیشترین عایدی را دارد.در این مدل، همه افراد و خدمات مرتبط با تجارت بین المللی از قبیل: تامین کنندگان، خریداران،فرستندگان دریایی کالا، پشتیبانی، خدمات ( سرویسها) بازرسی، اخبار بازاریابی و کاربریهای نرم افزار که موجب سهولت در امور تولید و خرید و فروش می‌شوند، در یک محل گردهم می‌آیند. B۲B در جایی استفاده می‌شود که بخواهیم خرید و فروش عمده را به کمک تجارت الکترونیکی انجام دهیم و خارج از حیطه خرده فروشان عمل نماییم، چرا که خرده فروشی در اینترنت با خطرات بسیار همراه‌است، زیرا مشتریان تمایل ندارند تا همه چیز را از روی اینترنت خریداری کنند. شرکت سیسکو سیستمز یکی از اولین شرکتهای بزرگی بود که در جولای ۱۹۹۶ سایت تجارت الکترونیکی خود را راه اندازی کرد. یک ماه بعد شرکتهای کامپیوتری مانند مایکروسافت و IBM نرم افزارهای تجاری خود را که امکان انجام فروش از طریق اینترنت را فراهم می‌کرد، به بازار عرضه کردند. به صورت طبیعی، در B۲B فروش مستقیم منبع اصلی درآمد به حساب می‌آید، مانند وقتی که یک فروشنده محصول خود را به یک فروشنده دیگر مستقیما می‌فروشد. با وجود این، وب می‌تواند روی فروش مستقیم تأثیر بگذارد و این قاعده را بر هم بزند.
در این نظام جدید، مشکلاتی نیز وجود دارد، ازجمله اینکه رودر رو نبودن مشتری و فروشنده باعث می‌شود که معامله به صورت مجازی صورت گیرد. این مشتریان برای دریافت اطلاعات بیشتر باید با تلفن به مرکز اصلی وصل شوند، اما هیچ تضمینی برای اینکه کسی در آن سوی خط باشد، وجود ندارد.
 تجارت فروشنده و مصرف کننده:
بیشترین سهم در انجام تجارت الکترونیکی از نوع B۲C است که به معنای خرده فروشی می‌باشد. این نوع تجارت، با گسترش وب به سرعت افزایش پیدا کرد و اکنون به راحتی می‌توان انواع و اقسام کالاها را از شبکه خریداری کرد. B۲C با راه اندازی سایتهایی چون AMAZON و CDNOW آغاز شد.
در تجارت الکترونیکی B۲C در یک طرف معامله، تولیدکننده ( فروشنده) محصول و در طرف دیگر، خریدار ( مصرف کننده نهایی) قرار دارد. اما مشکلات امنیتی شبکه تأثیر منفی بر روی حجم معاملات گذاشته‌است و بسیاری از مشتریان نسبت به دزدیده شدن اطلاعات شخصی شان توسط هکرها ترسیده‌اند. در عین حال هنوز معاملات بسیاری در این مدل صورت میگیرد در ایران نیز این روش رونق دارد برای مثال می‌توان شرکت شهروند را مثال زد.
 تجارت مصرف کننده با مصرف کننده:
در این مدل تجارت الکترونیکی، مزایده‌ها و مناقصه‌های کالا از طریق اینترنت انجام می‌گیرد. مدل C۲C شبیه یک سمساری است. ایده اصلی این مدل این است که مصرف کنندگان با یکدیگر بدون واسطه به خرید و فروش بپردازند. EBAY، بزرگ‌ترین نمونه اولیه مدل C۲C می‌باشد. EBAY خود چیزی نمی‌فروشد و به عنوان واسطی بین خریداران و فروشندگان عمل می‌کند. به عنوان مثال، EBAY اجازه می‌دهد که فروشنده قیمت اولیه خود را در حراجی قرار دهد و سپس شرکت کنندگان در حراج قبل از اتمام مدت باید روی کالای به حراج گذاشته شده اظهار نظر کنند. سایتهای اینترنتی دیگر مانند AUTOBYTEL و CARSMART نمونه‌هایی از مدل C۲C می‌باشند. به دلیل ناچیز بودن هزینه تبلیغات در اینترنت، استفاده از مدل C۲C برای فروش کالاها مورد توجه قرار گرفته‌است.
 تجارت مصرف کننده با فروشنده:
در حالیکه بازار مصرف روی خط روز به روز در حال گسترش است، بسیاری از خریداران دریافته‌اند که شیوه انتخاب محصول بسیار متنوع است ،چون وقتی که مصرف کنندگان، سایتهایی را در ارتباط با فروش محصول مورد نظر خود می‌یابند، یافتن خود محصول در آن وب‌گاه و به دست آوردن قیمت محصول اغلب کاری دشوار است. بنابراین، برای راحت تر کردن امر خرید، نیاز به روشهای جدید خرید و فروش اینترنتی است که در آن شرکتهایی مانند واسطه‌هایی بین مصرف کننده‌ها و فروشنده‌ها تلاش می‌کنند تا خریداران را به بهترین وجهی در خریدشان کمک کنند. اساس کار آنها هم مبتنی بر مدل C۲B می‌باشد.
تجارت نقطه به نقطه:
مدل تجارت الکترونیکی P۲P برای تسویه حساب کردن شرکت کنندگان در حراج با فروشنده‌است که مشهورترین آنها سرویسی است به نام PAYPAL که در قسمت کارت هوشمند بیشتر به آن می‌پردازیم. تجارت P۲P در چهارچوبی کار می‌کند که افراد بتوانند مستقیما با هم پول رد و بدل کنند و در حالیکه سهم اصلی داد و ستد پولی را نقل و انتقالات رو در رو برعهده دارد، فن آوری تلفنهای همراه تعداد افراد بیشتری را در داد و ستد غیرحضوری سهیم می‌کند. با استفاده از سخت افزار MONDEX که زیر مجموعه MASTERCARD می‌باشد، کاربران قادرند تا نقل و انتقالات الکترونیکی پولی خود را انجام دهند و پول خود را از یک کارت اعتباری، به کارت اعتباری دیگر منتقل نمایند. نحوه استفاده از تلفن همراه بدین صورت است که به جای فن آوری GSM که استاندارد معمول ارتباطی تلفن همراه در بسیاری از کشورها، به ویژه در اروپاست،فن آوری دیگری تحت عنوان پروتکل بکارگیری نرم افزار کاربردی از طریق تجهیزات بی سیم که به اختصار WAP نامیده می‌شود، جایگزین می‌گردد. در این شیوه جدید، هر تلفن همراه از طریق مرکز تلفن با یک کامپیوتر سرویسگر مرتبط می‌شود و می‌تواند نرم افزار مورد نیاز کاربر خود را بر روی کامپیوتر مذکور فعال نماید. بدین ترتیب،استفاده کننده می‌تواند اطلاعات خود را از طریق کامپیوتر سرویسگر که خود از طریق اینترنت و یا شبکه‌های ارزش افزوده ( VAN ) به مراکز تجاری و خدماتی متصل است، ارسال و یا دریافت نماید.
 تجارت فروشنده با اداره:
این نوع تجارت الکترونیکی، شامل تمامی مبادلات تجاری - مالی بین شرکتها و سازمانهای دولتی است. تامین نیازهای دولت توسط شرکتها و پرداخت عوارض مالیاتها از جمله مواردی است که می‌توان در این گروه گنجاند. تجارت B۲A در حال حاضر روشی تازه قلمداد می‌شود، ولی در آینده‌ای نزدیک، زمانی که دولتها به ارتقای سطح ارتباطات خود تمایل و توجه نشان دهند، به سرعت رشد خواهد کرد.
 تجارت مصرف کننده با اداره:
مدل تجارت الکترونیکی C۲A هنوز پدیدار نشده‌است،ولی به دنبال رشد انواع B۲C و B۲A، دولتها احتمالاً مبادلات الکترونیکی را به حیطه‌هایی همچون جمع آوری کمکهای مردمی،پرداخت مالیات بر درآمد و هرگونه امور تجاری دیگری که بین دولت و مردم انجام می‌شود، گسترش خواهند داد.
 تجارت الکترونیک در ایران:
ایران مانند دیگر کشورها، دارای شرکتهای بسیاری است که برای توسعه بازار خود به اینترنت وابسته‌اند. هدف بیشتر این شرکتها از پایگاههایی که در اینترنت ایجاد می‌کنند، همانا توسعه صادرات است.
متاسفانه فروش در شبکه اینترنت مخارج زیادی دارد و برای بسیاری مقرون به صرفه نمی‌باشد. شرکتهای بزرگ دنیا باسرمایه‌های کلان و پرسنل کافی، پایگاههای تخصصی را برای مواردی چون صادرات و فروش تجاری ایجاد کرده‌اند. شرکتهای متعددی نیز در ایران دست به ایجاد چنین امکاناتی زده‌اند، اما از آنجایی که هنوز هیچ متولی و مرکزیتی برای این پدیده وجود ندارد،این سازمانها به صورت جزیره‌ای و خود محور اقداماتی را انجام می‌دهند که هنوز پروسه کامل تجارت را در بر نگرفته و به صورت مقطعی انجام می‌شود. هیچ آمار دقیقی هم از کاربران اینترنت و استفاده کنندگان از کامپیوتر شخصی در دست نیست و هنوز به صورت یک طرح ملی به آن نگاه نشده‌است. بنابراین، در مرحله کودکی و نوپایی است و نیاز به مراقبت و حمایت زیادی از طرف دولت دارد. دولت باید با ارایه یک طرح ملی، فرهنگ خرید جامعه امروزی ایران را تغییر دهد. باید توجه داشت که سرمایه گذاری مالی و زمانی بر روی زمینه‌ای که در آینده حرف اول را خواهد زد، مطمئنا باعث پویایی اقتصاد کشور خواهد شد.
خوشبختانه، کشور ما از پشتوانه خوبی از نظر نیروی جوان برخوردار است و در نتیجه، وظیفه ارگانهای دولتی و غیردولتی، وارد کردن این تکنولوژی به کشور و تشکیل دادن گروه‌های کاری، برای کار سازمان یافته بر روی این تکنولوژی جدید است.
از سال 1381 پروژه موفقی بصورت آزمایشی با نام "پرداخت" (www.pardakht.com) در ایران شروع گردید که با وجود همه مشکلات فوق الذکر راه حل مناسبی در تجارت الکترونیک ایران پدید آورده است. دراين سيستم ابتدا خريدار وارد سايت اينترنتي فروشنده مي شود و محصول يا محصولاتي را انتخاب و در سبد خريد خود قرار مي دهد و پس از وارد نمودن اطلاعات ارسال كالا در سايت پرداخت ، خريد خود را نهايي مي كند. اين اطلاعات جهت بررسي و تصميم گيري در سايت اينترنتي به اطلاع فروشنده مي رسد. فروشنده در صورت تمايل به ارسال ، سفارش رسيده را آماده كرده و پس از اعلام در سيستم اينترنتي ، پست آن را از فروشنده دريافت مي كند و به دست خريدار مي رساند و هزينه كالا به همراه هزينه ارسال را از خريدار دريافت مي نمايد. واحد مالي پرداخت در دوره هاي زماني مشخص با فروشندگان تسويه حساب مي كند . كليه مراحل عملياتي سيستم از طريق اينترنت به اطلاع خريدار، فروشنده ، شعبه پستي و مديريت سيستم مي رسد. لازم به ذكر است اين سيستم به گونه اي طرح ريزي شده كه امكان اتصال به سيستم هاي الكترونيكي بانكها و موسسات مالي و اعتباري را داشته باشد و در كنار سيستم پرداخت هنگام تحويل قابليت هاي پرداخت الكترونيكي نيز در آن پيشبيني شده است.
پرداخت زير ساخت مناسب تجارت الكترونيك وتجارت در ايران است زير بستر تعامل فروشگاه اينترنتي و فروشگاه الكترونيكي با خريداران در راستاي فروش اينترنتي وخريد اينترنتي به همراه امكانات مناسب پرداخت اينترنتي با كمك اينترنت ميباشد اين سيستم خريد الكترونيكي و فروش الكترونيكي را تسهيل كرده است وحتي بدون نياز به كارت اعتباري روش هاي نوين پرداخت الكترونيكي را نيز تدوين ميكند سرويس دهي تجارت الكترونيك در همه زمينه ها از سياست هاي كلي سيستم پرداخت ميباشد كه با هدف فرهنگ سازي خريد اينترنتي و فروش اينترنتي در ايران صورت ميپذيرد. مشابه این سیستم در سایر کشور ها نیز ایجاد شده که از آن میان می توان به چین و کره جنوبی اشاره کرد که هر کدام متناسب با شرایط اجتماعی و اقتصادی خود فعالیت می نمایند.

شهر الكترونيك:

برخی کارشناسان شهر مجازی را این چنین تعریف کرده اند : شهری که تمام ظرفیت های آن امکان تبدیل به فرآ یند اطلاعاتی را دارا باشد وبتواند به فضای مجازی منتقل کند .
خط مشی های شهر مجازی به موضوع ترددهای بین شهری به این صورت نگاه می کند که آیا امکان انتقال به فضای مجازی را دارد و آیا این فرایند ها با کلیک موس امکان پذیر است؟
امروزه شاهدیم که دردنیای توسعه یافته ، شهر های بزرگ به سمت الکترونیکی شدن پیش رفتند ونمونه مشخص از این شهرهای  بزرگ،  شهر سئول پایتخت کره جنوبی و شهر تورنتو،در کانادا وهنگ کنگ به عنوان یک شهر کاملا الکترونیکی مطرح است. اگر در این رابطه دولت و سایر دستگاه های  اجرایی همکاری کنند می توان امید داشت که با اجرایی شدن طرح الکترونیکی سیرجان بسیاری از مشکلات کاهش یابد، چون تجربه شهر الکترونیکی در دنیا فراوان است و می توان با مطالعات آنها شهر الکترونیکی سیرجان را با دیدگاهی نو مطالعه و برنامه ریزی کرد.
دسترسی 24ساعته به خدمات شهری ،افزایش مشارکت مردم در اداره شهر،کاهش ترافیک شهری به توجه به توسعه تجارت ودولت الکترونیکی و خدمات شهرداری on line ،کاهش آلودگی هوا بر اثر کاهش ترافیک از جمله مزایای این گونه شهرها هستند. همسو کردن سرمایه های شهرداری به توجه به نیاز واقعی شهروندان، صرف جویی در وقت وصرف انرژی  کاهش فساد اداری وشفاف سازی برنامه ها را از دیگر مزایای این نوع شهرها هستند.
در شهری مثل سیرجان که از قوانین شهر سازی برای گسترش خود استفاده نکرده است ، حرکت به سمت سرویس های الکترونیکی مفید بوده و حجم زیادی از حرکت های غیر ضروری را کاهش می دهد.
 ایجاد شهر الکترونیکی مستلزم سرمایه گذاری زیادی است  و در صورت همکاری دولت این مشکل قابل حل است. همچنین محدودیت نرم افزاری در این زمینه وجود دارد از طرف دیگر دسترسی به اینترنت وشکاف دیجیتالی موجود در سیرجان از دیکر چالش ها است چون فقط بخش کوچکی از مردم سیرجان به اینترنت دسترسی دارند.
عقب بودن فرهنگی مردم ونداشتن آشنایی کافی با اینترنت را برای مخاطبان از دلایل ضعف زیر ساخت اجتماعی می توان برشمرد.اگر مخاطبان عام متولی اصلی IT نباشند وبه فرهنگ استفاده از اینترنت نا آشنا باشند در مقابل تغییرات مقاومت می کنند، به همین خاطر آموزش  و فرهنگ سازی برای افرادجامعه ازاولویت خاصی برخوردار است  ونظام کارآمد از راه دور جزو مهمترین فعالیت ها برای ایجاد یک شهر الکترونیکی است همچنین برای داشتن شهر الکترونیکی بر مبنای توسعه شهر سیرجان باید تمامی زیر ساخت ها را با هم داشته باشیم. افزایش نفوذ اینترنت وسرمایه گذاری در زیر ساختICT از زیر ساختهای الکترونیکی مورد نیاز شهر الکترونیکی است، گسترش خدمات الکترونیکی و تربیت افراد مستعد در زمینه ICT نیزاز زیرساخت های الکترونیکی محسوب می شوند که شهرهای مطلوبی برای کسب و کار ایجاد کنند. همچنین وجود استانداردهای امنیتی از زیر ساخت های تکنو لوژیکی برای ایجاد شهر الکترونیکی است.
در کشور ما نسبت کیفیت و قیمت نسبت خوبی نیست،گرانی سرویس ها با هزینه های زیادی که صرف می کنند سرویس بی کیفیتی  ارایه می دهند که نشان دهنده پایین بودن اینترنت از لحاظ فنی است. وجود سرویس های الکترونیکی مستلزم نوعی هماهنگی بین حداقل امکانات اساسی می باشد تا سرویس هماهنگی را به شهروندان ارایه دهند ومدیریت مطمئن مورد نیاز را در اختیار مردم قرار دهند. وجود سرویس های ADSL و اینترنت دائمی بدون قطعی از ضروریات ایجاد شهرهای الکترونیکی است. و باید در این شهر مراکز مخابراتی ارتقا یابد نه ظرفیت تعداد مشترکان، چرا که با نبود زیرساخت های شبکه نمی تواند به شاخ و برگ شهر مجازی رسید و باید سیستم حمایت کنندهای برای برآوردن توقعات کاربران از اینترنت باشد .
وجود شهرک های الکترونیکی امکان بازار یابی مجازی را در اختیار شهر وند قرار می دهند تا او بتواند از طریق وب سایت ها کالاهای خود را عرضه کند همچنین با حضور در بازارهای مجازی به خرید کالای مورد نیاز خود بپردازد.
 مشکلات مدیریتی در هر کسب و کاری مطرح است و با ایجاد کار گاههای آموزشی و بین المللی می توان نگرش مدیران را به سمت ایجاد شهر الکترونیک سوق داد. وجود این شهرکها از بروکراسی اداری می کاهد همچنین از برخی مشکلات مدیریتی در این زمینه کاسته خواهد شد هم اکنون ضریب اطمینان مردم نسبت به سیستم های الکترونیکی پائین است و وزارت مخابرات با ارتقا بخشیدن به قابلیت های امنیتی می تواند موفقیت این مسیر را تضمین نماید .
 سیرجان یک  شهر است ومدیریت پیچیده ای نیز بر آن حاکم است بنابراین ابزار ICT کمک می کند تا در مدیریت این  شهر موفق باشیم. با وضعیت و شرایط فعلی کشورمان در حوزه IT می توانیم در این عرصه وارد شویم و گامهای اولیه را برداریم.
هر چند در بخش زیرساخت ها فقط زیرساخت های مخابراتی در این زمینه اکتفا نمی کند چون در کشورمان هنوز حتی امکان پرداخت پول الکترونیکی وجود ندارد، و همانطور که ذکر شد این از مهمترین فاکتور ها برای راه اندازی شهر الکترونیکی محسوب می شود.
شهرالکترونیکی باید با هدف توسعه دانش وIT در داخل کشور باشد ودر این صورت است که می تواند با افزایش توان متخصصان دستاوردهای خوبی را برای کشورمان به همراه داشته باشد.
ایجاد شهر الکترونیکی زمانی مفهوم واقعی خود را خواهد داشت که کلیه شهروندان بتوانند خدمات و سرویس های خود را از کلیه دستگاه های اجرایی به صورت الکترونیکی در یافت کنند.
هرچند تحقق یک شهر تمام الکترونیک همانند رویا به نظر می رسد. ولی کارشناسان و دانشمندان به موفقیتهای بزرگی در این زمینه ها دست یافته اند از آن جمله می توان ایجاد شهر های الکترونیکی لندن، لوس آنجلس، ونکوور، توکيو و... را نام برد. اما یک شهر در حال ساخت که شاید بعنوان اولین شهر تمام الکترونیک  مطرح گردد شهر نیوسونگدو در کره جنوبی است هرچند پروژه ساخت این شهر در سال 2014 پایان می پذیرد باید صبر کرد و دید سرانجام شهرتمام الکترونیک به کجا می رسد.

روندهاي توسعه شهر:

1-   تئوري گاردن سيتي: توسعه هماهنگ اكولوژيكي شهر و طبيعت را آشكار مي كند. ليتورد يك گاردن سيتي در انگلستان است كه به وسيله هووارد طراحي و در سال 1903 ساخته شد. بعد از تقريباً يك قرن اين شهر هنوز يكي از مطلوبترين محيط هاي زندگي است.

2-   اكوسيتي: ايدئولوژي مدرن اكوسيتي مستقيماً از تئوري گاردن سيتي هووارد نشات مي گيرد. اين تئوري به شهر از منظر اكوسيستم نگاه مي كند. اين ئوري مشكلات شهري را تحت هدايت ايدئولوژي اكولوژيكي بررسي مي كند.

3-   شهر ديجيتالي: شهر ديجيتال چارچوبي فني است كه تلاش دارد تا يك محل زندگي كاملاً جديد و آماده از نظر اطلاعات را عرضه كند. ويژگي شهر ديجيتال، راحتي دسترسي به همه نوع اطلاعات براي زندگي در يك شهر است. اكوسيتي و شهر ديجيتال، دو روي يك شهر مدرن هستند، روي فيزيكي يا مادي و روي معنوي يا غير مادي. بايد اكوسيتي و ديجيتال سيتي با استفاده از تكنولوژي هايي چون جمع آوري الكترونيكي داده، نظارت و مديريت پويا، تكنولوژي هاي كمكي در تصميم گيري، يكپارچه شوند. همه اين ايده ها، محتواهاي شهر مدرن را غني كرده اند و به طور قابل توجهي مسير توسعه حالت شهري را تحت تاثير قرار داده اند.

شهرداري:

شهرها بر اثر عوامل مختلف مذهبي، امنيتي، سياسي، اقتصادي و اداري به وجود آمده و يا توسعه و گسترش يافته اند. شهر به عنوان يك پديده انساني، اقليمي و اجتماعي مطرح مي شود كه در بستر تاريخ در شرايط معيني متولد و در شرايط خاصي به زندگي خود ادامه مي دهد، رشد مي كند و تغيير مي پذيرد.

بر اساس قانون در هر محل كه بيش از ده هزار جمعيت بالغ شد شهرداري تاسيس مي گردد.

شهرداري سازماني است مردمي كه اداره شهر را به عهده دارد. مسئوليت اداره اين اداره با شهردار است كه پيش از اين با حكم وزير كشور انتخاب مي گرديد ولي اكنون از طريق شوراي شهر منصوب مي شود.

فلسفه وجودي شهرداري:

شهرداري بر اساس مديريت شهري، ارائه خدمات و رفع نيازمندي هاي شهروندان تشكيل شده و از آنجا كه شهروندان و ساكنان هر محل بيش از سايرين، امكان تشخيص و درك نيازها، امكانات و احتياجات آن شهر يا محل را دارند، لذا مي بايست با مشاركت يكديگر و با انتخاب فرد يا افرادي كه مسئوليت رفع اين نيازها را بر عهده مي گيرد به تاسيس شهرداري اقدام كنند.

شهرداري از نظر لغوي از دو كلمه شهر و داري تشكيل شده كه داري به معناي اداره و مديريت است.

شهرداري به واحدي اطلاق مي شود كه به منظور اداره و ارائه خدمات عمومي مورد نياز شهروندان در يك مركز جمعيتي با خصايص شهري تشكيل مي شود.

شهر الكترونيك:

عبارت است از امكان دسترسي الكترونيك شهروندان به ادارات، اماكن درون شهري و دستيابي به اطلاعات مختلف مورد نياز .

شهروند الكترونيك كسي است كه به عنوان فردي از جامعه اطلاعاتي بتواند با فناوري اطلاعات آشنايي داشته باشد و در عين حال از خدمات الكترونيك يك شهر الكترونيك استفاده كند.

مدل شهر الكترونيك:

شهر الكترونيك از اجزاء و بخش هاي گوناگوني تشكيل شده كه تعامل آگاهانه آنها منجر به پديد آمدن يك محيط مجازي براي زندگي الكترونيكي مي شود.

 

دولت الكترونيك:

تامبوري دولت الكترونيك را كاربرد فناوري اطلاعات به خصوص اينترنت به عنوان وسيله اي براي تحويل خدمات به شهروندان، بنگاه ها و سايرين تعريف مي كند.

لارسن، پرداخت ماليات، صدور يا تمديد انواع گواهينامه و پرداخت جريمه ها از طريق اينترنت را از مصاديق دولت الكترونيك مي داند.

دولت الكترونيك شيوه اي براي دولت ها به منظور استفاده از فناوري جديد مي باشد كه به افراد تسهيلات لازم جهت دسترسي مناسب به اطلاعات و خدمات دولتي، اصلاح كيفيت خدمات و ارائه فرصت هاي گسترده تر براي مشاركت در فرآيندها و نمادهاي مردم سالار را اعطا مي كند.

شهرداري الكترونيك:

شهرداري الكترونيك امكان دسترسي شهروندان به پايگاه هاي داده خدمات شهري، به صورت 24 ساعته و 7 روز در هفته را فراهم مي كند.

شهرداري الكترونيكي بخش وسيعي از خدمات خود را از طريق وب ارائه مي دهد و به اين ترتيب ارائه خدمات با كيفيت، سريع و بعضاً كم هزينه را از طريق الكترونيكي صرف نظر از محدوديت هاي مكاني و زماني فراهم مي كند.

شهرداري الكترونيكي با اهدافي چون بكارگيري فناوري اطلاعات، وسيله اي جهت ارائه خدمات الكترونيكي به مردم با استفاده از ابزار فناوري اطلاعات در مديريت شهري به عنوان زير مجموعه اي از دولت الكترونيكي مي باشد.

هدف از اجراي شهرداري الكترونيك، اجراي سيستمي است كه همه شهروندان بتوانند درخواست هاي خود را از طريق ابزارهاي شهرداري الكترونيكي نظير اينترنت مطرح نموده و روند درخواست را تا رسيدن به پاسخ پيگيري نمايند.

وظايف شهرداري الكترونيك:

هنگامي كه در مورد وظايف دولت الكترونيك تحقيق و بررسي مي كنيم متوجه مي شويم كه آنها با وظايف و فعاليت هاي شهروند معمولي در دولت فيزيكي چندان تفاوتي ندارد، به عبارت ديگر فناوري اطلاعات باعث شده است كه انجام برخي وظايف در شهرداري فيزيكي به صورت الكترونيكي صورت بگيرد. وظايف شهرداري الكترونيك را به طور خلاصه مي توان در چهار بخش تامين اطلاعات برون خط، خدمات بر خط، تامين اطلاعات فوري و تبادل اطلاعات اجتماعي تقسيم بندي كرد.

1-   تامين اطلاعات برون خط: تامين اطلاعاتي نظير نقشه ها، اخبار، خدمات، اطلاعات رفاهي و تجاري، خريد الكترونيكي، جهانگردي، هتل داري، رزروها، خدمات پستي و ارتباطات براي شهروندان و گردشگران.

2-   خدمات بر خط: انجام خدماتي نظير تكميل و ارسال فرم ها، امور اداري نظير اخذ يا تمديد پروانه ساخت، ذخيره فايل ها و برنامه هاي نرم افزاري از طريق سايت هاي زير نظر شهرداري، نظرخواهي و آموزش از راه دور و همچنين تراكنش هاي مالي نظير پرداخت جريمه ها، قبوض، ماليات، خريدهاي الكترونيكي و حتي برگزاري مناقصه ها و مزايده هاي دولتي.

3-   تامين اطلاعات فوري: ارائه اطلاعات ضروري وفوري مانند پيش بيني وضعيت هوا، اطلاعات در مورد ترافيك، اطلاعات اورژانس و نجات و پليس و اطلاعات بازار مالي و املاك.

4-   تبادل اطلاعات اجتماعي: مانند اتاق هاي گپ، گروه هاي گفتگو، گروه هاي حمايت از محيط زيست، گروه هاي علمي، فرهنگي، هنري، سياسي و اقتصادي، كه همه و همه علاوه بر اينكه به اشتراك دانايي كمك مي كند و بعضاً اوقات فراغت افراد را پر مي كند بستر فرهنگي برقراري دموكراسي الكترونيكي را فراهم مي كند.

اهداف شهرداري الكترونيك:

هدف از شهرداري الكترونيك به عنوان زير مجموعه اي از دولت الكترونيك كاهش مخارج اداري، بروكراسي زائد و ارائه خدمات بهتر به شهروند، مشاركت مردم در اداره كشور، بهبود و افزايش بازدهي و بهره وري و مديريت پذيري فرآيندهاي داخلي دستگاه هاي دولت و شهرداري هاست.

در ارائه خدمات مردم، سازمان ها و شركت هاي خصوصي دولت را به عنوان يك مجموعه واحد مي بينند كه ايشان را به دلايل فقدان هماهنگي و يكپارچگي اداري دچار معذلات متفاوت نمي كند. به همين دليل دولت ها به عنوان نماينده مردم با ايجاد يكپارچگي، سرعت، شفافيت، كاهش بروكراسي اداري و كيفيت هر چه بيشتر خدماتشان، زندگي را در حيطه خود آسانتر مي سازد.

هدف استراتژيك شهرداري الكترونيكي پشتيباني دولت از همه طرح هاي در حال تعامل با شهرداري نظير ادارات شهرداري و بخش هاي ديگر، و شهروندان مي باشد. بنابراين اهداف شهرداري الكترونيكي تحقق حاكميت خوب مي باشد. شهرداري خوب را مي توان از جنبه هاي اقتصادي، سياسي و اختيارات اجرايي جهت مديريت بهتر كشور در همه سطوح در نظر گرفت. اهداف استراتژيك شهرداري الكترونيكي را مي توان از دو جنبه داخلي و خارجي بررسي كرد.

اهداف استراتژيك خارجي: جلب رضايت مردم و انتظارات آنها با تسهيل تعاملات از طريق خدمات به هنگام و ارائه فناوري اطلاعات و ارتباطات در فعاليت هاي شهرداري موجب سرعت، شفافيت و كارايي و اثربخشي تعاملات دولت با شهروندان، سازمان ها و ساير بخش هاي دولتي مي شود.

اهداف استراتژيك داخلي:  در اينجا هدف شهرداري الكترونيكي فراهم كردن سرعت، شفافيت، كارايي، اثربخشي در فعاليت هاي اجرايي دولت است. كاهش معني دار هزينه هاي تعاملات دولت، مي توانهد دستاورد اين هدف باشد.

اهداف استراتژيك خارجي شهرداري الكترونيكي در چهار شاخه اثرات اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي قابل بيان است، كه براي هر شاخه نمو نه اي از فوايد آن ذكر مي شود:

اثرات اقتصادي:

}       ارائه خدمات ارزان تر به شهروندان

}       توسعه تجارت بين المللي شهرها

}       جذب بيشتر توريست

}       ايجاد زمينه سرمايه گذاري خارجي

اثرات اجتماعي:

}       ارائه خدمات شهري شبانه روزي به شهروندان

}       كاهش مشكلات زيست محيطي و آلودگي هوا به علت كاهش ترافيك و ترددها

}       افزايش سطح رضايت عمومي مردم از حكومت و مشاركت بيشتر در عمران و آباداني و كمك به مديريت شهري

}       امكان توزيع عادلانه كالا و خدمات

}       كاهش فساد اداري و تبعيض ها

}       كاهش زمان انتظار مردم در صفوف طولاني

اثرات فرهنگي:

}       شفاف سازي امور

}       اطلاع رساني به موقع به مردم

}       آموزش مجازي و يادگيري افراد صرف نظر از محدوديت هاي زماني و مكاني

}       افزايش سواد الكترونيكي مردم

}       آشنايي مردم در كار كردن با اينترنت به عنوان مهم ترين ابزار جهان شناسي عصر جديد

اثرات سياسي:

}       افزايش سطح رضايت عمومي

}       توسعه مردم سالاري با استفاده از اطلاع رساني شفاف و نيز راي گيري الكترونيكي

}       بالا بردن وجه بين المللي كشور در سطح منطقه و جهان

مراحل اجرايي شهرداري الكترونيك:

1-   مرحله اطلاعاتي: در اين مرحله اطلاعات مختلف در مورد خدمات دولت و شهرداري ها به شكل به روز در اختيار شهروندان قرار داده مي شود.

2-   مرحله تعامل يك جانبه: در اين مرحله نه فقط اطلاعات بلكه فرم هاي مربوط به خدمات در اختيار شهروندان قرار مي گيرد.

3-   مرحله تعامل دو طرفه: در اين مرحله فرم ها توسط شهروندان تكميل مي شود و اطلاعات لازم به شكل خودكار در سيستم هاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين مرحله فرايند تشخيص صلاحيت و هويت فرد به شكل خودكار و با استفاده از سيستم هاي نرم افزاري قابل تحقق است.

4-   مرحله داد و ستد: در اين مرحله تمامي اعمال لازم براي انجام يك فرآيند پيچيده اداري، تصميم گيري، پرداخت وجوه و ارائه خدمات به شهروندان به شكل كاملاً اتوماتيك صورت مي گيرد.

مراحل توسعه شهرداري الكترونيك:

1-   انتشار: در اين مرحله ارتباط شهرداري با شهروندان يك طرفه است و شهرداري مجموعه اي مدون و ساختار يافته از اطلاعات مورد نياز شهروندان را كاتالوگو ليست مي كند به نحوي كه كاربر در حداقل زمان و با كمترين زحمت اطلاعات مورد نياز خود را از پورتال شهرداري دريافت مي كند.

2-   تعامل: در اين مرحله ارتباط مي تواند دو طرفه باشد؛ بدين معني كه شهروندان مي توانند فرم هاي مورد نياز خود را از طريق اينترنت دانلود كنند و نيز مي توانند مسائل خود را براي شهرداري ايميل كنند، البته در اين مرحله شهرداري تعهدي براي پاسخ به ايميل ها ندارد.

3-   تراكنش اداري: در اين مرحله ارتباط دو طرفه شكل مي گيرد، شهروندان مي توانند فرم هاي تكميل شده خود را بر روي شبكه آپلود كنند و در اختيار شهرداري قرار دهند و از مراجعه حضوري به شهرداري جلوگيري كنند.

4-   تراكنش كامل: در اين مرحله ارتباط دو طرفه كاملي شكل مي گيرد بدين ترتيب كه شهروندان مي توانند علاوه بر تكميل ديجيتالي فرم ها و ارسال الكترونيكي آن به شهرداري، به حساب شهرداري مواردي نظير اخذ عوارض، جريمه و پرداخت حق شارژها را ارسال كنند.

 زيرساخت هاي لازم براي توسعه شهرداري الكترونيك:

1-   زيرساخت هاي مخابراتي: شامل شبكه فيبر نوري و كارسازهاي مورد نياز و شبكه هاي اينترانت و اكسترانت، و در اختيار قرار دادن اينترنت پر سرعت براي شهروندان، بنگاه ها و ادارات شهرداري، كه عموماً بر عهده وزارت فناوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد.

2-   زيرساخت هاي حقوقي: شامل سياست گذاري هاي كلان حكومت و ميزان اهميت موضوع براي حكومت مي باشد و نيز مجموعه قوانين در ارتباط با اجراي شهرداري الكترونيك، استفاده از آن، ايجاد بستر حقوقي و ساير موارد.

3-   زيرساخت هاي فرهنگي: شامل تربيت نيروي متخصص، آموزش پرسنل شهرداري كه درگير اجراي پروژه شهرداري الكترونيك مي شوند، آموزش شهروندان و استفاده كنندگان خدمات شهرداري الكترونيك و تبليغات و فرهنگ سازي و ساير موارد رواني و انگيزشي.

4-   زيرساخت هاي نرم افزاري: شامل مهندسي مجدد فرآيندها، تشخيص و توسعه خدمات الكترونيكي، يكپارچگي سيستم اطلاعاتي و نرم افزارهاي كاربردي و در نهايت توسعه وب سايت رسمي شهرداري الكترونيك.

رديف

حوزه

عنوان

1

زير ساخت

مطالعه و برنامه ريزي زيرساخت هاي لازم براي پياده سازي شهرداري الكترونيك

2

آمادگي الكترونيكي

برنامه فرهنگي و توسعه نيروي انساني

3

مراحل توسعه

پيشنهاد در مورد مراحل توسعه شهرداري الكترونيك

4

دوركاوي

برنامه توسعه دوركاوي در شهرداري

5

آموزش

برنامه توسعه آموزش الكترونيكي در شهرداري

6

تجارت الكترونيك

برنامه توسعه تجارت الكترونيكي در شهرداري

7

سرگرمي

برنامه توسعه تفريح و سرگرمي مجازي

8

خدمات الكترونيك

پيشنهاد خدمات الكترونيكي براي توسعه شهرداري الكترونيكي

9

مهندسي مجدد

مهندسي مجدد فرآيندهاي مربوط به خدمات الكترونيكي شهرداري الكترونيك

10

كانال هاي ارتباطي

برنامه توسعه استفاده از تلفن گويا و پيام كوتاه در شهرداري الكترونيك

11

مديريت دانش

پروژه مديريت دانش در شهرداري

12

شهروند گرايي

تطابق پورتال تهران با چارچوب هاي متداول مشتري مداري و شهروند گرايي

13

بستر قانوني

پيشنهاد در مورد قانون گذاري و ايجاد بستر قانوني شهرداري الكترونيك

 

اولويت هاي الكترونيكي كردن شهرداري ها:

اولويت اول: ايجاد و بهبود زيرساخت هاي شبكه جامع دولت الكترونيك به شكلي كه ارگان هاي دولتي و شهرداري ها توسط اين شبكه به يكديگر متصل گردند. در اين راستا شهرداري ها در ارتباط با يكديگر زمينه هاي ايجاد دانش و فناوري لازم براي رسيدن به اهداف طولاني مدت را مهيا مي سازد.تدوين قوانين در جهت استفاده قانوني از خدمات شهرداري الكترونيك نيز در اولويت است. هر چند ايجاد امكانات و خدمات الكترونيك، تغيير قوانين را نيز در تمام مراحل به همراه مي آورد.

اولويت دوم: ايجاد سيستم هاي مركزي ثبت و شناسايي پايه اي افراد، نفوس، تولد، مرگ و مير، ازدواج و طلاق و ساختمان ها و اماكن و نيز ايجاد شماره ملي و شناسنامه الكترونيكي از زير مجموعه هاي بسيار مهم اين اولويت هستند.

اولويت سوم: شهرداري ها خود در اين مرحله به سيستم هاي پياده سازي شده در مرحله قبل متصل كرده با يكديگر و با ديگر ارگان هاي دولتي نظير ثبت اسناد، سازمان ثبت شركت ها و اداره دارايي در تعامل قرار مي گيرند. بهره گيري از امكانات شناسايي و تشخيص هويت و اطلاع رساني موثر و به موقع به شهروندان امري ضروري در ايجاد اين تعامل است.

اولويت چهارم: نظارت جامع بر تبادلات بين سازماني و درون سازماني به مركزيت، سازماندهي و ساختار و سيستمي هوشمند نيازمند است. تدوين و برنامه ريزي سياست هاي راهبردي بلند مدت دولت و شهرداري الكترونيك از مواردي است كه به شكل مركزي و كلي توسط اين سازمان مورد بررسي و تصميم گيري قرار مي گيرد. برنامه هاي تدوين شده در هر دو سال، دوباره بررسي و نقايص احتمالي آن بر طرف مي شود. گزارش هاي نظارت در دوره هاي گذشته از عوامل تغيير اين سياست ها هستند.

اولويت پنجم: سيستم هاي مديريت و پشتيباني كه براي هر جزء به شكل مجزا پياده سازي شده اند در اين مرحله با يكديگر در تعامل و همكاري قرار مي گيرند. اين سيستم ها در راستاي يك معماري واحد، پشتيباني موثر و بهره وري را به كليه سازمان هاي دولتي ارائه مي دهند و سبب مي شوند تا از هزينه هاي ناشي از تكرار و دوگانگي در مديريت كاسته شود.

چالش هاي پياده سازي شهرداري الكترونيك:

}       فقدان سخت افزار و نرم افزارهاي رايانه اي

}       فقدان سواد اطلاعاتي

}       فقدان زيرساخت هاي الكترونيكي

}       فقدان آموزش در توسعه شهرداري الكترونيك

}       تغيير روند كند سنتي به نوين اداري و مديريتي در حال تحول

بزرگ ترين چالش در پياده سازي دولت و شهرداري الكترونيك تغيير روند كند سنتي به روند نوين اداري و مديريتي در حال تحول است. در اين روند نوين سكون به معناي بازگشت به عقب است و مديران مسئول كنترل جهت و بقاي اين روند را دارند. در دنياي امروز تحول سازماني و و نوين سازي امري مستمر و هميشگي است و فرهنگ جوامع را تحت پوشش خود مي دهد. همره نشدن و مقابله با اين تحول عواقب جبران ناپذيري براي پيشرفت كشور در ابعاد جهاني به همراه خواهد داشت.

تاريخچه و ديدگاه اتحاديه اروپا:

دولت ها و شهرداري هاي اروپايي اتوماسيون كردن فرآيندهاي خود را در اوايل دهه 80 ميلادي شروع كردند. در دهه 90 با بكارگيري مديريت صحيح، معماري اطلاعات و نرم افزاري، پيشرفت زبان ها و ابزارهاي توليد نرم افزار، اين روند سرعتي روز افزون به خود گرفت. سرمايه گذاري وسيع و مستمر بخش دولتي و خصوصي در اين دوره، برخي كشورهاي اروپايي را در رده پيشروان فناوري اطلاعات در ارائه خدمات الكترونيك بعد از ايالات متحده و ژاپن قرار داد. اين روند در دهه 2000 ميلادي نيز ادامه يافت و درآمدهاي كلاني را براي دولت ها به همراه داشت.

ديدگاه هلند نسبت به شهرداري الكترونيك:

در كشور هلند حدود 65 درصد از خدمات دولتي و شهرداري ها به شكل الكترونيك در اختيار مردم قرار دارد.

مردم اين كشور موظف هستند تا اول سال 2008 اطلاعات خود را در اختيار دولت قرار دهند تا براي آنها تشكيل پرونده شود و تمام ارگان ها از اين پس از اين اطلاعات استفاده مي كنند.

هدف از سياست تشكيل پرونده و شناسنامه الكترونيكي، جلوگيري از جرايم اداري، كاهش مخارج، كوچك كردن بدنه دولت و رعايت حال شهروندان و بالا بردن رفاه آنان است.

راهكارهاي تشكيل شهرداري الكترونيك:

Ø    ايجاد طرح جامع IT در ساختار شهري ايران

Ø    فراهم سازي مركز تجاري و خدماتي و رفاهي ارگان هاي شهري رسمي ايران در وب

Ø    تبليغ سايت ها و مراكز اطلاع رساني ديجيتالي در سايت هاي دولتي ايران

Ø    تبليغ و معرفي پايگاه هاي ديجيتالي شهرهاي الكترونيك

Ø    ايجاد دوره هاي IT براي شهروندان توسط ارگان هاي دولتي

Ø    اختصاص بودجه خاص از صندوق ارزي كشور براي گسترش IT

Ø    ايجاد دوره هاي IT در سطح دانشگاه ها

Ø    تعريف و اعطاي نشان ويژه خدمات رساني مجازي به مراكز فعال

Ø    ايجاد شورا يا مركز گردشگري مجازي

Ø    اختصاص رايانه و ابزار مناسب براي مراكز موثر در شهرداري و شهرسازي الكترونيك

نتيجه گيري:

شهرداري الكترونيك امكان دسترسي شهروندان به پايگاه هاي داده خدمات شهري، به صورت 24 ساعته را فراهم مي كند.

شهرداري الكترونيك با اهدافي چون بكارگيري فناوري اطلاعات، وسيله اي جهت ارائه خدمات الكترونيكي به مردم با استفاده از ابزار فناوري اطلاعات در مديريت شهري به عنوان مجموعه اي از دولت الكترونيكي مي باشد.

در پايان به منظور برنامه ريزي در جهت توسعه شهرداري الكترونيك اجراي به موقع مجموعه جامعي از برنامه هاي توسعه اي نظير برنامه مطالعه و برنامه ريزي زيرساخت هاي لازم براي پياده سازي شهرداري الكترونيك، مي تواند كمك شاياني به مديريت شهري در جهت اهداف عالي حكومتي نمايد.

منابع:

}       مقاله تجربيات و خط مشي هاي دولت هاي اروپايي در زمينه دولت الكترونيك / عليرضا صفري

}       ارائه چارچوبي براي برنامه ريزي توسعه شهرداري الكترونيك / امير حسين قپانچي

}       التزام تحقق پذيري شهرداري الكترونيك / محمدرضا بمانيان، هادي محمودي نژاد

}       بررسي اثر فناوري اطلاعات بر ترافيك درون شهري و برون شهري / عليرضا علي احمدي، حميدرضا احمديان

}       WWW.EMUNCONF.IR

}       Burger on- line report amsterdam municipality 2005
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم آذر 1386ساعت 7:36 PM  توسط مجتبي  | 

آموزش فلش

مقدمه

با استفاده از ابزارهاي طراحي فلاش ، بوسيله يكسري خطوط و رنگ هاي يكنواخت و ساده اجسام و شكلهاي ابتدايي را ترسيم مي نماييد . در فرهنگ لغت شناسي فلاش به اين خطوط ، Stroke و به اجسام توپر Fill گفته مي شود .

فلاش همچنين به شما اجازه مي دهد كه طرح ها و شكل هاي رسم شده توسط ساير برنامه گرافيكي از جمله Free Hand و Adobe  illustrator را براحتي به فلاش وارد كرده و در ايجاد انيميشن و فيلم خود از آنها ، استفاده نماييد (به فصل 7 مراجعه كنيد) .

براي اولين بار در فلاش 5 ، ابزار طراحي منحني هاي Bezier از طريق استفاده از ابزار قلم ، ارائه شده است . ابزار جديد قلم ، مشابه ابزار Bezier در ساير برنامه هاي گرافيكي عمل مي نمايد . براي افرادي كه با ابزار Bezier آشنايي نداشته و مي خواهند آزادانه و بصورت دستي طراحي نمايند ، فلاش كماكان ابزار معمولي طراحي را به همراه دستيارهاي1 مختلف ارائه داده است . بعنوان مثال اين دستيارها در فلاش مي توانند يك خط راست رسم شده كه داراي اندكي پستي و بلندي است را به يك خط كاملاً راست تبديل نموده و يا با تصحيح و نرم كردن انحناها باعث شوند كه منحني هاي رسم شده زيباتر بنظر برسند .

شما مي توانيد تمام طرح ها و شكل هاي ترسيم شده توسط ابزارهاي Bezier و يا ابزارهاي معمولي را مورد ويرايش قرار دهيد ، البته تصحيح اجسام و ويرايش تصاوير با روشهاي مختلفي در فلاش صورت مي گيرد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرور جعبه ابزار Toolbox

 شكل ظاهري جعبه ابزار در فلاش 5 اندكي با فلاش 4 متفاوت است . مهم ترين تغييرات ، اضافه شدن ابزار قلم (Pen Tool)و ابزارهاي فرعي مربوط به آن و حذف بسياري از تغييردهنده هاي ابزار (Tool Modifiers) و انتخاب مربوط به آنها مي باشد. اين تغيير دهنده هاي ابزار (كه در واقع ويژگي هاي ابزار مورد نظر را تغيير مي دهند ) در نسخه جديد ، در پانل ها  گنجانده شده و مورد استفاده قرار مي گيرند . بدين ترنيب شما مي توانيد در هر مرحله اي از كار ، پانل مناسب و صحيح را انتخاب كرده و هميشه آن را در دسترس داشته باشيد و اين انتخاب به نوع ابزاري كه در حال استفاده از آن هستيد نيز بستگي نخواهد داشت .

البته تغيير دهنده هاي (Modifiers) رنگ Fill و Stroke همانند نسخه هاي قبلي در جعبه ابزار فلاش 5 نيز وجود دارند همچنين اين جعبه ابزار داراي سه رنگ تكمه جديد بود كه به شما امكان مي دهند مستقيماً ، رنگ پيش فرض براي stroke(سياه ) و Fill (سفيد) را انتخاب نموده رنگ آنها را با هم عوض كرده و يا هر يك را بدون رنگ نمايش دهيد .

 

 

 

استفاده از ابزار خط (Line Tool)

با استفاده از ابزار خط در فلاش ، شما مي توانيد يك پاره خط مستقيم ترسيم كنيد . البته با كنار هم قرار دادن اين پاره خط ها مي توان شكلها و چند ضلعي هاي متنوعي (پنج ضلعي يا ستاره و …) ايجاد نمود .

 

براي رسم پاره خط ها :

1-ابزار خط يا Tool Line را با انتخاب شمايل مربوط در جعبه فعال كنيد . البته براي اين كار مي توانيد كلمه N را در صفحه كليد فشار دهيد .

2-نشانگر ماوس را به نقطه اي در صفحه نمايش اصلي (Stage)كه مي خواهيد نقطه شروع پاره خط شما باشد منتقل نماييد .

در اين هنگام ، نشانگر ماوس به يك علامت (+) تبديل مي گردد .

3-بر روي صفحه نمايش اصلي كليك كرده و همانطور كه كليد ماوس را نگاه داشته ايد آن را حركت داده تا يك پاره خط ترسيم شود . فلاش پاره خط مذكور را كه فاقد مشخصات خط (رنگ ، فرم يا استيل ، ضخامت ) است بصورت Preview نمايش مي‌دهد .

4-زماني كه طول و مكان خط مناسب بود ، كليد ماوس را رها كنيد .

در اين هنگام ، فلاش پاره خط مذكور را بر اساس تنظيمات فعلي رنگ ، فرم خط و ضخامت موجود در پانل Stroke رسم مي كند (به قسمت تنظيم مشخصات Stroke ها در همين فصل مراجعه نماييد ) .

 

نكته ها

 ·تا زماني كه كليد ماوس رها نشده است ، خط كشيده شده بصورت قطعي و نهايي در صفحه نمايش قرار نگرفته و فرم نشان داده شده در واقع فرم پيش نمايش آن خواهد بود . به همين دليل شما مي توانيد قبل از رها كردن كليد ماوس اندازه خط مذكور را تغيير داده و يا امتداد ، زاويه و شبي آن را با حركت دادن ماوس تغيير دهيد.

 ·فشار دادن كليد Shift در هنگام رسم پاره خط ، آن را در وضعيت هاي افقي ، عمودي يا زاويه 45 درجه قرار مي دهد .

 ·زماني كه شما براي طراحي از خطوط با ضخامت كم و نازك استفاده مي كنيد ، براي تمايز و مشاهده دقيق آنها در صفحه نمايش بايد از بزرگنمايي (Zoom in)استفاده نماييد ، در غير اين صورت اين خطوط كاملاً شبيه به هم در صفحه نمايش اصلي نسان داده خواهند شد ولي با اين حال اگر حتي از بزرگنمايي نيزط استفاده نشود ، در هنگام چاپ بر روي صفحه كاغذ كاملاً متمايز از هم مي باشند .

استفاده از ابزارهاي بيضي و چهارگوش

فلاش براي ترسيم بيضي ها و چهار گوش ها از ابزار جداگانه اي استفاده مي كند ولي نحوه عمل اين دو ابزار تقريباً مشابه هم مي باشد . بطوريكه هر دو مي توانند يك جسم توخالي بصورت يك كادر تنها (فقط يك Stroke ) و با  يك جسم توپر (يك Fill ) توليد نمايند . همچنين شما مي توانيد بكمك اين ابزار شيي ايجاد كنيد كه همزمان داراي Stroke و Fill  باشد .

 

براي توليد يك بيضي توخالي1 :

1-ابزار بيضي را از جعبه ابزار انتخاب كرده و يا كليد O را در صفحه كليد فشار دهيد .

2-براي فعال كردن جعبه Fill – Color  در قسمت رنگ جعبه ابزار شمايل سطل رنگ (Paint Bucket) را انتخاب نماييد .

3-براي تبديل رنگ Fill  به حالت None 2به يكي از روش هاي زير عمل نماييد :‌

 ·بر روي جعبه Fill – Color كليك كرده و در پنجره مجموعه رنگ هاي ظاهر شده كليك No Color را انتخاب نماييد .

 ·در قسمت رنگ جعبه ابزار كليد No Color را فشار دهيد .

4-از رنگ و ضخامت خط فعلي ثبت شده در پانل Stroke استفاده كرده و يا مشخصات فوق را به دلخواه تغيير دهيد . (به نحوه تنظيم مشخصات Stroke در قسمت هاي قبلي همين فصل مراجعه نماييد )

5-نشانگر ماوس را به صفحه نمايش اصلي منتقل كنيد .

در اين هنگام نشانگر مذكور به يك علامت (+) تبديل مي گردد .

6-روي نسخه نمايش اصلي كليك كرده و بكشيد تا يك بيضي به اندازه دلخواه ايجاد شود .

در اين هنگام فلاش نرم Preview بيضي رسم شده را نشان مي دهد .

7-كليد ماوس را رها كنيد .

بعد از رها كردن ماوس شكل نهايي بيضي رسم شده در صفحه نمايش نشان داده
مي شود .

 

نكته

 ·براي رسم يك دايرة كامل در هنگام كشيدن بيضي كليد Shift را فشار داده و نگاه داريد .

 

 

استفاده از حالت Straighten براي رسم بيضي ها و چهارگوشها :

1-پس از انتخاب ابزار مداد در جعبه ابزار ، حالت Straighten   را فعال كرده و در صفحه نمايش اصلي يك چهار گوش يا دايره را رسم كنيد .

البته لازمنيست كه شكل مذكور كاملاً منظم و يا بسته باشد (فاصله كوتاهي بين نقطه شروع و نقطه انتهاي خط باقي بماند ) .

2-كليد ماوس را رها كنيد .

در اين هنگام ، فلاش شكل رسم شده را شناسايي كرده و با بستن انتهاها و منظم كردن خطوط يا بيضي ويا يك چهارگوش كامل و منظم رسم مي نمايد . بدين ترتيب شكل شما تكميل خواهد شد .

 

نكته

 ·در اينجا تنظيم متغيرهاي تولرانس از اهميت زيادي برخوردار مي باسند . شما
مي توانيد فلاش را وادار سازيد كه هر جسم بيضي شكل را به دايره و هر جسمي كه اندكي شبيه يك مستطيل است را به چهار گوش منظم تبديل نمايد . توصيه
مي كنيم كه مدتي با تنظيمات موجود در Editing Tab جعبه محاوره اي Preferences كار كنيد تا با درجات مختلف دقت و تولرانس ، كه در فلاش ارائه شده است آشنايي پيدا نماييد .

حالت Smooth  ابزار مداد فلاش توانايي شناسايي شكل ها و بستن انتهاها را ندارد. اين حالت در واقع فقط منحني هاي شما را هموار و منظم كرده تا نرم تر و بصورت شكيل تري به نمايش در آيند .

 

براي رسم منحني هاي منظم :

1-ابزار مداد را از جعبه ابزار انتخاب كرده و حالت Smooth  آنرا فعال نماييد .

2-نشانگر ماوس را به صفحه نمايش اصلي منتقل نموده و يك خط موجي رسم كنيد .

3-كليد ماوس را رها كنيد .

در اين هنگام ، فلاش موارد اضافه ، لرزشها و خطوط موجود را حذف و شكل نهايي را بصورت قطعاتي از منحني هاي نرم و منظم ، مجدداً ترسيم خواهد كرد .

 

استفاده از ابزار قلم (Pen Tool):

قطعات منحني

در تمرين هاي قبلي شما به سادگي كليك كردن بر روي صفحه نمايش اصلي ، نقاط

لنگر (Ancho Points) را ايجاد كرده و فلاش نيز بصورت خودكار ، با پاره خطهاي مستقيم آن ها را به يكديگر متصل مي نمود . حال براي اينكه فاصله بين اين نقاط با قطعات منحني پر شود بايد ابزار Bezier را فعال نمود . براي اينكار شما بايد بعد از كليك كردن بر روي صفحه نمايش اصلي و ايجاد اولين نقطه لنگر ، بدون رهما كردن كليد ماوس آنرا بكشيد .

بدين صورت دسته هاي Bezier نقطه فوق در جهت حركت ماوس ايجاد شده و گسترش مي يابند .

در هنگام رسم وايجاد منحني توسط ابزار قلم ، نمايان كردن شبكه راهنماي فلاش (Grid) بسيار كمك كننده خواهد بود براي اينكار ، گزينه show Grid  را از منوي View انتخاب كنيد .

 

براي رسم نمحني هاي با تعقر به سمت بالا ، بوسيله ابزار قلم :

1-ابزار قلم را انتخاب كرده و نشانگر ماوس را به صفحه نمايش اصلي (Stage) منتقل نماييد .

در اين هنگام شمايل قلم به همراه يك علامت ضربدر (×)كوچكدر كنار آن ظاهر شده و اين علامت نشان مي دهد كه شما براي ايجاد اولين نقطه لنگر مسير مورد نظر
آماده ايد .

2-بر روي يكي از نقاط تقاطع شبكه راهنما كه مي خواهيد نقطه شروع منحني شما باشد ، كليك كرده و كليد ماوس را نگاه داريد .

فلاش يك نقطه را بصورت Preview نشان داده و نشانگر ماوس نيز به يك سر پيكان توخالي تبديل مي گردد .

3-ماوس را به سمت قله منحني مورد نظر خود حركت دهيد . (در اينجا چون
مي خواهيم قله منحني به سمت بالا باشد ، نشانگر ماوس را به طرف بالا حركت
مي دهيم.

در اين هنگام ، همانطور كه نشانگر ماوس به سمت بالا مي رود ، دو دسته يا Handle از نقطه لنگر اوليه در جهت مخالف هم ايجاد و گسترش مي يابند .

4-كليد ماوس را رها كرده ، نشانگر را به سمت راست محل اوليه منتقل نماييد .

بدين ترتيب مجدداً شمايل قلم ظاهر شده و فلاش يك منحني را بين نقطه اوليه نوك شمايل قلم بصورت Preview  به نمايش مي گذارد .

5-حال مجدداً كليك كرده و همانطور كه كليد ماوس را نگاه داشته ايد آنرا خلاف جهت قله منحني (در اين تمرين به سمت پائين ) بكشيد .

همانطور كه نشانگر به شمت پائين مي آيد ، فلاش فرم پيش نمايش يا Preview منحني مذكور را متناسب با حركت ماوس تغيير مي دهد .

6-زماني كه فرم نمايش داده شده (Preview) را قبول كرديد ، كليد ماوس را رها كنيد . در اين هنگام فلاش با نسبت دادن يك Stroke قطعه منحني شما را تكميل خواهد كرد .

شما مي توانيد در همين مرحله مسير را بسته و يا مراحل 2 تا 6 را تكرار نموده تا منحني هاي بيشتري به مسير اضافه گردد .

 

براي رسم منحني هاي S شكل توسط ابزار قلم :

1-چون منحني هاي S شكل داراي 2 قله مي باشند ، نشانگر ماوس را به سمت قله اول (در اينجا به سمت بالا ) حركت دهيد .

2-كليد ماوس را رها كرده و آن را به سمت راست نقطه اوليه منتقل نماييد .

3-مجدداً كليك كرده و همانطور كه كليد ماوس را نگاه داشته ايد ، نشانگر را در همان جهت نقطه اوليه در مرحله 2 ( به سمت بالا ) حركت دهيد .

در اين هنگام بعد از رها كردن كليد ماوس ، فلاش يك قطعه منحني S شكل  ما بين دو نقطه لنگر ايجاد شده توسط شما رسم كرده بطوريكه مركز اين منحني ، نقطه اي بين ان دو نقطه لنگر خواهد بود .

 

نكته ها

 ·در هنگام رسم منحني هاي قرينه ،‌ استفاده از شبكه راهنما (Grid)به تعيين محل نقاط لنگر (‌Anchor Points) دو دسته هاي Bezier  كمك مي نمايد .

 ·در اغلب موارد منظم كردن منحني هاي ناصاف آسانتر از آن است كه از همان ابتدا و در هنگام رسم نگران تنظيم دقيق آنها باشيم . پس بهتر است اول منحني ها و قطعات اوليه را رسم و سپس به تصحيح آنها بپردازيم .

 

استفاده از ابزار سطل رنگ (Paint Bucket )

ابزار سطل رنگ شما قادر مي سازد كه داخل شييي بسته اي را با يك رنگ يكنواخت پر كرده و يا حتي رنگ يك Fill  (جسم توپر ) را تغيير دهيد . توجه كنيد كه براي استفاده از اين ابزار شما بايد يك جسم كاملاً بسته داشته باشيد . ابزارهاي بيضي و چهارگوش بصورت خودكار شكلهايي كاملاً بسته ايجاد مي كنند و پركردن آنها مشكل نخواهد بود . اگر شما خودتان شكلي را بصورت دستي طراحي نماييد ممكن است كاملاً بسته نبوده و منافذي داشته باشد كه استفاده از ابزار سطل را غير ممكن مي سازد . البته شما مي توانيد با انجام يكسري تنظيمات خاص ، فلاش را وادار سازيد كه از منافذ مذكور صرف نظر كرده و در هر صورت شكل مورد نظر را با رنگ انتخاب شده پر نمايد .

شما مي توانيد براي پر كردن اجسام با گراديان ها و حتي الگوهاي Bitmap نيز از ابزار سطل رنگ استفاده كنيد .

 

براي پر كردن يك جسم توخالي با يك رنگ يكنواخت :

1-ابزار سطل رنگ (Paint Bucket) را يا كليك كردن بر روي شمايل سطل رنگ در جعبه ابزار و يا فشار دادن كليد K در صفحه كليد ، انتخاب كنيد .

در اين هنگام شمايل مربوط به ابزار سطل رنگ در جعبه ابزار Highlight شده و تغيير دهنده هاي ابزار مذكور در قسمت Options جعبه ابزار نشان داده مي شوند .

2-از جعبه Fill Color موجود در جعبه ابزار و يا پانل Fill ، يك رنگ را انتخاب كنيد.

3-نقطه حساس ابزار سطل رنگ (نوك قطره هاي سرازير شده از سطل ) را در هر محلي از شكل توخالي مورد نظر قرار داده و كليك نماييد .

بدين ترتيب شكل توخالي با رنگ انتخاب شده ، پر مي شود .

 

 

 

تنظيم ميزان حساسيت فلاش براي بستن منافذ (Gap Closure)موجود در شكلها :

بعد از انتخاب ابزار سطل رنگ ، بر روي شمايل Gap Size موجود در قسمت Options  جعبه ابزار كليك كرده و از منوي ظاهر شده يك مورد را انتخاب نماييد .

فلاش چهار را انتخاب براي پركردن اين منافذ يا Gap ها ارائه مي دهد .

اگر شما شكل هايتان را بصورت كامل طراحي مي نماييد ، انتخاب گزينه هاي متوسط (Medium)و كوچك(Small)مفيدتر مي باشد . بهرحال وجود يك منفذ كوچك نيز باعث مي شود كه نواحي خارج از شكل مورد نظر شما نيز توسط ابزار سطل رنگ پر شود . اگر شما روي شكل هاي نامنظم و ناكامل كار مي كنيد حتماً گزينه
 Close Large Gaps را انتخاب نماييد . در اين صورت فلاش اجسام نامنظم تر و ناكامل تري را شناسايي خواهد كرد .

 

نكته

 ·ممكن است شما از وجود Gaps  يا منفذها در ساختمان شكل مورد نظر اطلاعي نداشته باشيد . اگر با كليك كردن ابزار سطل در داخل يك شيي هيچ اتفاقي روي نداد ، تنظيمات Gap size را تغيير داده و مجدداً امتحان نماييد .

 ·تنظيمات مربوط به بستن Gaps ميزان بزرگنمايي كه شما براي مشاهده صفحه نمايش اصلي انتخاب كرده ايد نيز بستگي دارد . اگر با انتخاب گزينه
Close Large Gaps نيز ابزار سطل رنگ باز هم غير فعال بوده و عمل نمايد بزرگنمايي كوچكتري را انتخاب كرده و عمل را مجدداً تكرار نماييد .

 

استفاده از ابزار متن (Text Tool)

ابزار متن در فلاش به شما اجازه مي دهد كه كليه خصوصيات و ويژگي هاي يك متن از جمله فرم و استيل متن و پاراگراف هعاي آن را كنترل نماييد .

 

براي ايجاد يك متن بطوريكه از آن بعنوان يك عنصر و شيي گرافيكي استفاده شود :

1-ابزار متن (Text Tool) را از جعبه ابزار انتخاب كرده و يا كليد T را در صفحه كليد فشار دهيد .

2-نشانگر ماوس را به صفحه نمايش (Stage)منتقل نماييد .

در اين هنگام ، نشانگر ماوس به يك علامت بعلاوه (+) تبديل شده و يك حرف A در گوشه پائين و راست آن نمايان مي گردد .

3-بر روي نقطه اي از صفحه نمايش اصلي كه مي خواهيد متن شما از آنجا شروع شود، كليك نماييد .

در اين هنگام فلاش يك جعبه متني ، ايجاد كرده كه داراي يك مكان نماي چشمك زن بوده و آماده دريافت متن مي باشد .

4-متن مورد نظر خود را تايپ كنيد .

توجه داشته باشيد كه جعبه متن مذكور متناسب با اندازه متن وارد شده تغيير كرده و بزرگتر خواهد شد .

بعد از پايان تايپ ، بر روي نقطه اي خارج از متن در صفحه نمايش اصلي كليك نماييد .

در اين هنگام فلاش جعبه متن را مخفي كرده و فقط خود متن را نشان مي دهد . زماني كه شما ابزار ديگري را انتخاب نماييد ، فلاش بصورت خودكار جعبه متن مذكور را به حالت انتخاب شده در آورده و لذا شما مي توانيد ، مستقيماً محل و مشخصات ‌آنرا تغيير دهيد .

 

براي ايجاد يك جعبه متن با عرض مشخص ويژگي برش لغات :

1-بعد از انتخاب متن (Text Tool) از جعبه ابزار ، بر روي نقطه اي در صفحه نمايش اصلي (كه مي خواهيد نقطه شروع متن شما باشد ) كليك كنيد .

در اين هنگام فلاش يك جعبه متن ايجاد كرده كه در قسمت بالا و سمت راست آن يك شستي تغيير اندازه دايره اي شكل وجود دارد . (Round Resize Handle)

2-نشانگر ماوس را به روي شستي مذكور منتقل نماييد . بدين ترتيب نشانگر ماوس به يك پيكان دوسر تبديل مي گردد .

3-بر روي شستي فوق كليك كرده و بكشيد تا اندازه جعبه به اندازه مورد نظر شما برسد . در اين هنگام شستي تغيير اندازه به يك مربع توخالي تبديل مي شود .

4-كليد ماوس را رها كنيد .

حال اگر نشانگر چشمك زن در داخل جعبه ظاهر شده كه منتظر ورود متن مي باشد .

5-متن خود را تايپ نماييد .

اگر اندازه متن وارد شدهاز اندازه عرض جعبه بيشتر باشد ، فلاش آنرا شكسته و بقيه آنرا در سطر بعدي قرار مي دهيم . بعبارت ديگر براي مطابقت با اندازه متن اندازه جعبه بصورت عمودي بزرگ شده ولي عرض آن از آنچه شما تعيين كرده ايد تجاوز نخواهد كرد .

 

نكته ها

·براي تغيير مكان يك جعبه متن ، هنگامي كه ابزار متن فعال است ، نشانگر ماوس را به يكي از گوشه هاي آن ببريد . در اين هنگام ، نشانگر ماوس به يك پيكان انتخاب تبديل خواهد شد . حال شما مي توانيد كليك كرده و همان طور كه كليد ماوس را نگاه داشته ايد . جعبه متن را به محل دلخواه منتقل نماييد .

·اگر متن طولاني را در يك خط وارد نماييد بطوريكه اندازه جعبه متن به قدري بزرگ شده تا از صفحه نمايش اصلي خارج گردد . مي توانيد با كمتر كردن بزرگنمايي صفحه نمايش مشكل را حل نماييد . براي اين كار منوي View گزينه Work Area را انتخاب نموده و يا با استفاده از كليدهاي ميانبرد Ctrl-Shift-W بزرگنمايي را تا حدي كاهش دهيد كه شستي تغيير اندازه جعبه متن نمايان گردد . حال مي توانيد با تغيير اندازه جعبه متن باعث شكست لغات شده و با تبديل يك خط به چند سطر مشكل حل خواهد شد .

نكته :

    · در هنگام رسم كادر انتخاب توسط ابزار كمند . هرجا كه كليد ماوس را رها كنيد، فلاش يك خط مستقيم بين نقطه شروع و نقطه رها كردن ماوس ايجاد كرده تا كادر مذكور بسته شود . اگر مطمئن هستيد كه بعد از رسم اين خط كليه عناصر مورد نظر شما در داخل كادر قرار خواهد گرفت .

در مورد شكلها و عناصر پيچيده تر نگاه داشتن كليد ماوس تا تكميل عمليات ابزار كمند و بسته شدن كادر انتخاب احتمالاً كار مشكلي است . براي رفع اين مشكل ، فلاش ابزار كمند چند ضلعي (polygon lasso)را ارائه داده است اين ابزار به شما اجازه مي دهد تا ناحيه انتخابي مورد نظر بوسيله يكسري پاره خط مستقيم ، متصل به هم و متوالي ، مشخص گردد . بعبارت ديگر بكمك اين ابزار شما مي توانيد يك چند ضلعي انتخاب ايجاد نماييد .

 

براي انتخاب عناصر بوسيله ابزار كمند در حالت چندضلعي

1-پس از انتخاب ابزار كمند در جعبه ابزار ، حالت Polgon Lasso را انتخاب كنيد .

2-به ترتيب نقاط اطراف شكل و يا اشكال مورد نظر را كليك نماييد .

با هر بار كليك ، يك پاره خط پايان يافته و پاره خط متصل بعدي شروع خواهد شد.

3-دوبار كليك كردن باعث بسته شدن كادر انتخاب خواهد شد .

در اين هنگام ، فلاش يك خط مستقيم بين اين نقطه و نقطه شروع رسم كرده و كادر را مي بندد . براي اطمينان از اينكه كادر مذكور ، كليه عناصر مورد نظر را در بر گرفته است عمل دوبار كليك كردن را بر روي خود نقطه شروع انجام دهيد .

 

نكته

   ·شما مي توانيد هنگام استفاده از ابزار كمند ، حالت Polygon Lasso و يا حالت كمند چندضلعي را بصورت موقت با فشار دادن كليد Alt در صفحه كليد ، فعال نماييد . تازماني كه كليد Alt را نگه داشته ايد حالت كمند چندضلعي فعال باقي مي ماند .

   ·تذكر : در هنگام استفاده از ابزار كمند در حالت كمند چندضلعي و قبل از اتمام كادر انتخاب ، شمايل كمند در كنار نشانگر ماوس باقي مانده و حتي اگر نشانگر را از صفحه نمايش اصلي نيز خارج كنيد از بين نخواهد رفت . اين بدان معني است كه فلاش اجازه نمي دهد كه قبل از اتمام انتخاب اشياء و يا در وسط عمل انتخاب ، ابزار جديد ديگري را انتخاب نماييد . براي از بين رفتن شمايل مذمور بايد نقطه اي را دوبار كليك نماييد . (با اين كار عمل انتخاب تكميل مي گردد )

 

ويرايش عناصر گرافيكي موجود در صفحه نمايش با استفاده از دستيارهاي (Assitance) فلاش

بطور كلي ، فلاش در تمام مراحل طراحي ، كمك هاي آشكار و پنهاني را به ما ارائه داده و شما مي توانيد با افزايش اختصاصي و سفارشي كردن اين كمك ها ، طرح هاي زيباتر و جالبتري ، رسم نماييد . بعنوان مثال ، با فعال كردن حالت Ink mode در هنگام استفاده از ابزار مداد (Pencil Tool)آثار ناشي از لرزش است در همگام رسم شكلها و خطوط ، از بين مي روند . در فيلد ديگر توانايي هاي نرم افزار فلاش مي توان به بازشناسي شكلها و اعمالي نظير مستقيم كردن (Straighten)و نرم و هموار كردن (Smoothing) ، خطوط و منحني ها اشاره نمود .

 

براي نرم و هموار كردن يك خط Stroke : (منحني هاي موجود در يك شكل)

1-خطوط و يا منحني هاي مورد نظر را در صفحه نمايش انتخاب نماييد .

2-عمليات Smoothing را با يكي از روشهاي زير انجام دهيد :

        ·بعد از انتخاب ابزار پيكان در جعبه ابزار ، كليد Smooth را كليك نماييد .

        ·از منوي Modify ، گزينه Smooth را انتخاب كنيد .

در اين هنگام ، فلاش منحني هاي موجود در شكل را براساس تنظيمات ثبت شده براي دستيارها(Assistants)هموار و نرم مي نمايد . با تكرار هريك از روشهاي فوق عمليات Smoothing ، ادامه يافته و در نهايت به كاهش تعداد قطعات منحني موجود در شكل انتخاب شده ي انجامد .

 

براي مستقيم كردن (Straighten)خطوط موجود در يك شكل (يك Stroke):

1-خطوط مورد نظر را در شكل موجود در صفحه نمايش ، انتخاب نماييد .

2-براي انجام عمل Straighten (مستقيم كردن )يكي از روشهاي زير را بكار بريد :

        ·بعد از انتخاب ابزار پيكان ، در جعبه ابزار ، كليد Straighten را كليك نماييد .

        ·از منوي Modify ، گزينه Straighten را انتخاب كنيد .

با انجام هر يك از روشهاي فوق ، فلاش ، شكل انتخاب شده را مستقيم كرده و ميزان اين عمل به تنظيمات فعلي موجود در جعبه General Prefrences . بستگي خواهد داشت .

 

نكته

   ·اگر بعد از اولين كوشش براي نرم كردن و يا مستقيم كردن ، شكل و يا Stroke مورد نظر ، كماكان خشن و ناهموار به بنظر مي رسد ، مي توانيد عمليات را تكرار نماييد .

تكرار عمل Smoothong در نهايت شكل شما را پهن تر و هموارتر كرده و تكرار عمل Straightening ، در نهايت قطعات منحني موجود در شكل شما را به خطوط و پاره خطهاي كاملاً مستقيم تبديل خواهد كرد .

 

براي تشخيص و بازشناسي شكلهاي موجود در صفحه نمايش :

1-چهارگوش و يا بيضي نامنظم موجود در صفحه نمايش ، كه قرار است مورد بازشناسي قرار گيرد را انتخاب نماييد .

2-حال يكي از اعمال زير را انجام دهيد :

        ·بعد از انتخاب ابزار پيكان ، كليد Straighten را در جعبه ابزار كليك نماييد .

        ·از منوي Modify ، گزينه Straighten را انتخاب كنيد .

   ·حال اگر بر اساس تنظيمات موجود در جعبه General Preferences ، شكل انتخاب شده در صفحه نمايش اصلي قابل شناسايي باشد ، فلاش شكل مذكور را تشخيص داده و ان را به يك بيضي و يا چهارگوش منظم تبديل مي نمايد .

 

نكته

   ·اگر فلاش نتوانست در مرتبه اول ، شكل مورد نظر را تشخيص دهد ، يك بار ديگر عمل را تكرار نماييد . در اغلب موارد ، در مرتبه دوم يا سوم موفق خواهيد شد. چون تغييراتي كه بعد از انتخاب اول در شكل ايجاد مي شود ، پارامترهاي آن را در محدوده تنظيمات موجود در جعبه General Preferences قرار خواهد داد .

و لذا منجر به تشخيص آن مي گردد .

 

حركت دادن نقاط انتخابي بوسيله ابزار پيكان

شما مي توانيد با استفاده از ابزار پيكان ، طول يك خط ، پاره خط و يا قطعات منحني را با در نظر گرفتن نقطه انتهايي آنها و كشيدن‌ آن بوسيله ماوس افزايش دهيد . براي انجام اين عمل ، شكل مورد نظر (خط يا منحني) نبايد در حالت انتخاب شده باشد ، چون در غير اين صورت ، كليك كردن و كشيدن هر نقطه از يك شيي انتخاب شده . كل آن را بصورت يك واحد كامل در صفحه نمايش حركت مي دهد .

بنابراين براي انجام تمرين هاي زير ، مطمئن شويد كه اشياء مورد نظر در صفحه نمايش اصلي در حالت انتخاب شده نبود و در صورت وجود ، آنها را از حالت انتخاب خارج كنيد .

 

براي تغيير مكان نقطه انتهايي يكپاره خط با استفاده از ابزار پيكان :

1-نشانگر ماوس را روي نقطه پاياني خط مذكور قرار دهيد .

در اين هنگام شمايل نقطه گوشه [1](Corner Points)در كنار ، نشانگر ماوس (علامت پيكان ) ظاهر مي گردد .

2-بر روي اين نقطه انتهايي كليك كرده و آن را جابجا كنيد .

در اين هنگام ، يك خط مستقيم به صورت Preview بين نقطه مذكور و سر نشانگر ايجاد مي شود .

بدين ترتيب حركت دادن ماوس به سمت نقطه انتهايي شكل ، طول اين خط را كاهش داده و دور شدن از آن ، طول خط Preview را افزايش مي دهد .

3-كليد ماوس را رها كنيد .

بدين ترتيب فلاش پاره خط مذكور را با طول جديد رسم مي نمايد .

 

براي تغيير مكان نقطه انتهايي يك منحني بوسيله ابزار پيكان :

1-نشانگر ماوس را به روي نقطه انتهايي منحني مورد نظر منتقل نماييد .

در اين هنگام در كنار نشانگر ماوس (پيكان) شمايل مربوط به نقطه منحني ظاهر مي گردد . (Curve Point)

2-بر روي نقطه انتهايي كليك كرده و بشيد تا نقطه مذكور در مكان دلخواه قرار گيرد .

3-كليد ماوس را رها كنيد .

در اين هنگام فلاش ، مجدداً قسمت انتهايي منحني را با حالت جديد رسم مي نمايد.

 

1– دستيارها در فلاش در واقع يك سري وسايل كمكي و ابزارهاي فرعي خاصي هستند كه بعد از انتخاب ابزارهاي مختلف به شما ترسيم ساده تر اشياء و يا تغيير شكل هاي موجود به طرق مختلف كمك مي نمايند . در جاهاي مختلف از آنها تحت عناوين تغيير دهنده هاي ويژگي هاي اجسام نيز ياد شده است .

1- اين بيضي توخالي و بطور كلي اجسام توخالي در فلاش بعنوان يك Stroke در نظر گرفته شده و لذا مشخصات آن در پانل Stroke تنظيم مي شود .

2 –چون يك بيضي توخالي در واقع Stroke تنها مي باشد ديگر نيازي به رنگ Fill  نخواهد داشت به همين دليل None را براي رنگ Fill در نظر مي گيريم .

[1]-همواره توجه نماييد كه با قرار دادن نشانگر Mouse (پيكان) بر روي هر يك از نقاط يك شكل . چه شمايل ديگري در كنار نشانگر پيكان ظاهر مي شود . با قرار گرفتن نشانگر بر روي  يك نقطه خالي در صفحه نمايش هيچ شمايلي در كنار ان ايجاد نمي شود ولي قرار گرفتن نشانگر بر روي يك نقطه از يك خط باعث ايجاد شمايل نقطه گوشه و قرار گرفتن آن بر روي يك نقطه از يك منحني باعث ايجاد شمايل نقطه منحني خواهد شد . در شكل فوق به شمايل ايجاد شده توسط قرار گرفتن نشانگر Mouse بر روي يكي از نقاط خط انتخاب شده نيز توجه نماييد . بنابراين نوع شمايل ايجاد شده در كنار نشانگر ، نوع نقطه مورد نظر را نشان خواهد داد .

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:56 PM  توسط مجتبي  | 

آموزش پاور پوينت

پاور پوينت  Power Point :

    نرم افزار ساخت اسلايد و برنامه هاي نمايشي (Presentation ) جهت سمينارها و جلسات است . همچنين قادر است كه صفحات توليد شده را با قالب هاي مختلف از جمله صفحات تحت اينترنت و براي چاپ ارسال نمايد .

براي اجراي برنامه پس از نصب آفيس كافيست از منوي Start در ويندوز و زير منوي Programs روي نام Microsoft Power Point با ماوس كليك كنيد .

در صورت نصب كامل برنامه ، دستيار آفيس ( Office Assistant ) كه به شكل يك گيرة كليپس كارتوني است به نمايش در مي آيد . اين كاراكتر در مراحل مختلف كار ، پيشنهادات مفيدي را براي بهينه سازي به ما ارائه مي دهد . همچنين ما در صورت بروز اشكال مي توانيم از آن سوالاتي را بپرسيم ( با تايپ در كار ظاهر شده ) . اين كاراكتر با فشار كليد F1  ظاهر مي شود .  براي خداحافظي با آن نيز كافيست گزينه Hide Office Assistant    را از منوي Help  انتخاب كنيد .

 

محيط پاورپوينت :

 

 

 

فضاي كار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمايش و اجرا

نوار عنوان

نوار منو

نوار ابزار

نوارقالب بندي

 

قاب وظايف

فقط    

 در آفيس XP

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نوار طراحي

نوار وضعيت

 

 


 

 

      در پاورپوينت نيز مانند تمام برنامه هاي تحت ويندوز علامت * باعث بسته شدن پنجره هاي اصلي و فرعي و خروج از هر بخش مي شود . معمولاً براي بازگرداندن پنجره هاي فرعي از منوي View  در نوار منو بهره مي گيريم . علامت -  در نوار عنوان نيز باعث كمينه شدن و انتقال پنجره به ميله نوار وظايف ويندوز يا Taskbar مي شود .


 

شروع به كار :

 

        ايجاد يك پرونده جديد به چند طريق ممكن است . روش استاندارد انتخاب گزينة New از منوي File است . در قاب وظايف يا پنجره مربوطه عبارات زير به چشم مي خورند :

 

   Blank Presentation : جهت ايجاد يك محيط خام براي ايجاد برنامة نمايشي .

   From Design Temp : اجراي كار با كمك صفحات از قبل تهيه شدة نمونه .

    From Auto Wizard : اجراي كار با استفاده از كادرهاي خودكار پرسشنامه اي .

 

Wizard : ويزارد در لغت به معناي جادوگر است . در برنامه هاي رايانه اي به روندهاي خودكاري گفته مي شود كه به كمك آنها مي توان به سرعت اقدام به ايجاد اسناد مختلف با قالب هاي عمومي نمود .

 

درج عناصر مختلف بر روي صفحه :

     درج عناصر و آبجكت هاي مختلف مانند متن ، تصاوير و غيره از طريق منوي Insert ميسر مي گردد . همچنين به منظور تسهيل در انتخاب سريع هر عنصر مي توانيم نوار Drawing را از آدرس زير فعال كنيم :       View   à  Toolbars à   Drawing

حروف زير خط دار در منوها نشانة اين مطلب هستند كه اين حروف با همراهي كليد Alt از صفحه كليد باعث گشودن منوي مربوطه مي شوند . دانستن كليدهاي ميانبر براي كاربران حرفه اي ضروري است و باعث افزايش سرعت توليد مي شود . همچنين در مقابل برخي از دستورات پركاربرد مانند آنچه كه در منوي File ديده مي شود كليدهاي ميانبر نوشته شده اند . مثلاً CTRT+N اجراي دستور New است .

 

در منوي Insert با اين دستورات و عناوين روبرو مي شويم :

New Slide : ايجاديك صفحه اسلايد جديد به مجموعة اسلايدهاي پرونده .

Duplicate Slide : ايجاد يك رونوشت از اسلايد جاري .

Slide Number : درج شماره براي اسلايدها مانند شماره صفحات كتاب .

Date and Time : تاريخ و زمان .

Comment : ايجاد مكاني براي درج توضيحات مربوط به عناصر روي صفحه بدون نمايش در پروژه نهايي .

Slides from Files : دريافت اسلايد از طريق پرونده هاي ديگر پاورپونيت

Slides from Outlines : دريافت اسلايد از طريق پرونده هاي نرم افزارهاي ديگر آفيس يا ويندوز

Pictures : انتخاب و درج تصاوير كه از طريق زير منوهاي اين بخش صورت مي گيرد .

o      Clipart                 : بخشي براي تهية آرشيو از تصاوير موجود بر روي هارد

o      From file                 : انتخاب و انتقال فايل تصويري از هر مسير مشخص .

o      From Scanner or Camera                 : از طريق دوربين ديجيتالي يا اسكنر .

Text Box : ايجاد جعبة متن براي ورود متون .

Movie & Sound : درج صدا و فيلم با قالب هاي رايج در ويندوز .

Chart : نمودار و گراف هاي آمار با امكان ورود اطلاعات و ساخت مستقيم .

Table : ايجاد جداول براي ورود مرتب اطلاعات .

 

اجراي يك نمايش :

 

      كليد ميانبر F5 در صفحه كليد و يا انتخــاب گــزينة View Show  از منوي Slide Show باعث اجراي تمام صفحه ( Full Screen ) از پرونده مي شود . پس از اجرا به صورت پيش فرض با فشار كليك سمت چپ ماوس اسلايدها به صورت خودكار به نمايش در مي آيند و به ترتيب ديده مي شوند . براي خروج از اين حالت كافيست كه كليد Esc را بزنيم .

 

ذخيره و بازيابي پرونده ها :

 

    كليه عمليات مربوط به ايجاد ، ذخيره و بازيابي فايل ها از طريق منوي فايل صورت مي گيرد : جهت فعال كردن منوها بدون ماوس از كليد Alt استفاده مي كنيم و به كمك كليدهاي فلش دار مكان نما در آنها حركت و با Enter دستورات مورد نظر را برمي گزينيم .

New : ايجاد يك پرونده جديد كه از طريق نمايش قاب وظايف صورت مي گيرد .

Open : بازيابي يك پروندة ذخيره شده

Close : خروج و بستن پروندة باز شدة جاري

Save : ذخيرة پروندة جاري ، اين دستور كه با كليدهاي ميانبر CTRL+S  از پركاربردترين دستورات است در هر مرحله از تكميل پروژه مورد استفاده قرار مي گيرد و بعد از يك بار ذخيره سازي با تعيين محل ، به صورت خودكار آخرين تغييرات را در فايل جاري ثبت مي كند .

Save as : اگر خواسته باشيم كه تغييرات ايجاد شده در پرونده در فايل جديدي ذخيره و نگهداري شود و فايل باز شده قبلي بدون تغيير باقي بماند از اين دستور بهره مي گيريم .

Save as Web Page : پرونده جاري را به صورت صفحات تحت اينترنت ذخيره مي كند و توسط برنامة Internet Explorer  امكان مشاهده آنها وجود خواهد داشت .

Search : جستجوي يك عبارت در داخل متون وارد شده در اسلايدها .

Web Page Preview : پيش نمايش تحت اينترنت اسلايدها .

Page Setup : تعيين مشخصاتي براي صفحات از جمله افقي يا عمودي بودن يا سايز كاغذ چاپ به صورتهاي مختلف .

Print Preview : پيش نمايش چاپ قبل از انجام آن كه بسته به سايز كاغذ و نوع چاپگر است .

Print : چاپ اسلايدها كه مي تواند بسته به كاربرد آنها در سايزهاي مختلف و بر روي انواع كاغذ يا طلق صورت بگيرد .

Send to : امكانات متنوعي براي ارسال و صدور فايل به بخش هاي مختلف از جمله نرم افزار Word فراهم مي كند .

Exit : خروج از برنامة Power Point  ، در صورتي كه سند جاري ذخيره شده نشده باشد برنامه قبل از خروج از شما پرسش زير را خواهد پرسيد :

Do you want to save the changes?

در صورت انتخاب گزينة Yes مراحل ذخيره سازي صورت مي گيرد و No بدون ذخيره سازي از برنامه خارج مي شود . Cancel بدون هيچ اقدامي ما را به برنامه باز مي گرداند .

 

ايجاد تغييرات :

 

منوي Edit امكانات بسياري را براي ويرايش فايل فراهم مي كند :

 

   Ctrl+Z = Undo برگشت به حالت هاي قبل از تغييرات با انتخاب مكرر .

  Ctrl+Y = Redo عكس Undo عمل مي كند .

 

  Ctrl+C = Copy ذخيرة يك عنصريا شي در حافظه موقت براي انتقال به بخشهاي ديگر .

 Ctrl+V = Paste انتقال عنصر ذخيره شده توسط دستور Copy به يك محل .

      Ctrl+X = Cut حذف و انتقال يك عنصر در حافظه براي Past نمودن در جايي ديگر . 

                     Clear : يا كليد ميانبر Delete باعث حذف يك شئي مي گردد .

 

           Select All : تمام عناصر موجود بر روي صفحه را انتخاب مي كند .

    Delete Slide : اسلايد جاري را از پرونده حذف مي كند .

                       Find : يافتن يك عبارت متني در فايل باز شده جاري .

              Replace : جابجايي يك عبارت با عبارت ديگر كه خصوصاً در متون حجيم كاربرد دارد و در همه جاي متن قابل اعمال است .

 

لازم به توضيح است كه هر گونه تغييراتي در فايل بدون استفاده از دستور Save در آن ثبت نمي شود .

 

 

ايجاد جلوه هاي ويژه :

 

        چشمگيرترين ويژگي برنامة پاورپونيت امكان ايجاد جلوه هاي ويژه در نمايش هاي توليد شده توسط آن است كه هم در تك تك اسلايدها و هم هنگام عبور از يك اسلايد به اسلايد ديگر قابل اعمال است . به منوي Slide show مراجعه كنيد . انتخاب دستور Slide Transition باعث نمايش قابليت هاي اين بخش در روي صفحه مي شود . به اين ترتيب شما مي توانيد نمايش يك صفحه را با افكت خاص همراه كنيد . همچنين سرعت هر يك از جلوه هاي ويژه قابل تنظيم بوده و نحوه انتقال را به صفحة بعد مي توان به صورت خودكار ( Automatically after ) بعد از يك زمان تعريف شده  تعيين كرد و يا آنرا به صورت پيش فرض با كليك ماوس ( On Mouse click ) قرار داد .

مي توان يك افكت را با انتخاب گزينة Apply to All slides به تمام صفحات و اسلايدها نسبت داد.

براي انتساب يك انيميشن يا جلوة حركتي به عناصر روي يك اسلايد ابتدا گزينه Animation Schemes را انتخاب مي كنيم . سپس عنصر يا شي مورد نظر اعم از متن يا گرافيك را انتخاب كرده و يكي از انيميشن هاي موجود در پنجرة ظاهر شده را كليك مي كنيم . پس از انتساب انيميشن ها مي توانيم تنظيماتي را اعم از سرعت اجرا يا اولويت بندي آنها در اسلايد را در بخش Custom Animation انجام دهيم . جهت تغيير ترتيب اجراي هر انيميشن كافيست كه در ليست ظاهر شده به كمك ماوس عناصر مختلف را گرفته و به محل مورد نظر در ليست منتقل كنيم تاترتيب اجراي آن تعيين شود . همچنين مي توان رَوند اجراي انيميشن را به صورت هاي زير تعيين نمود :

            On Click = با فشار كليك ماوس .

   With Previous = با ظهور اسلايد .

  After Previous = پس از ظهور اسلايد .

 

تنظيم نمايش منوها و دستورات برنامه بر روي صفحة كاري  :

 

         به منوي View مراجعه كنيد :

Toolbars : بخش نمايش ابزارهاي مختلف بر روي صفحه است . كافيست يكايك ابزارها را فعال كرده و از امكانات هر يك بهره ببريد . به عنوان مثال ابزارهاي Picture امكاناتي را براي ويرايش تصاوير در اختيار مي گذارد ويا Word Art بخشي براي توليد حروف فانتزي است .

Zoom = فضاي كاري را به نسبت صفحه بزرگ و كوچك مي كند .

Color/Gray Scale = نمايش هاي ما را به دو صورت رنگي يا سياه و سفيد در مي آورد .

Slide Sorter = نمايش تمام اسلايدها در فضاي كاري .

Normal = نمايش چيدمان معمولي صفحه و ابزارها .

 

قالب بندي اشياء :

     منوي Format به قالب بندي اشياء كمك مي كند . اگر شيئي از جنس حروف باشد مي توانيم وارد بخش Font شده و تنظيماتي را روي آن اعمال كنيم . و يا چيدمان اشياء را در بخش Alignment تغيير دهيم . در بخش Background مي توانيم رنگ زمينه را تعيين كنيم . علاوه بر اين بر روي ميله ابزار استاندارد برنامه ابزار Format Painter به شكل يك برس ديده مي شود و ما را قادر مي سازد تا به راحتي تمام تنظيمات انجام شده بر روي يك شي را بر روي اشياء ديگر منتقل كنيم . مثلاً اگر متني را با فونت Arial و سايز 48% داشته باشيم و بخواهيم كه متن هاي ديگر را نيز با همين قالب داشته باشيم كافيست ابتدا شي مذكور را انتخاب كرده ، روي علامت Format Painter زده و پس از انتخاب هر متن ديگر توسط ماوس قالب آن شي در شي جديد اعمال مي شود .

 

ابزارهاي جانبي :

 

      در بخش Tools امكاناتي مانند غلط ياب املائي ، تعيين زبان برنامه ، ماكروها ( براي انجام اعمال تكراري ) به چشم مي خورند . آخرين گزينه از اين منو Options است كه تمامي تنظيمات برنامه پاورپوينت در آن صورت مي گيرد . تنظيماتي مانند مشخصات كاربر در برگ نشان General از اين دستور .

 

قالب هاي فايل صادره از پاورپونيت :

 

      پرونده هاي ساخته شده از طريق پاورپونيت داراي تنوع زيادي هستند ، هنگام ذخيره سازي از طريق Save as در انتهاي پنجرة ظاهر شده جعبة بازشوندة Save as type را بگشائيد تا تمام قالب ها را ببينيد به عنوان مثال  :

* . ppt ( Power.Point.templates ) = فايلهاي معمولي برنامه       .

       * . pps ( Power.Point.show ) = فايلهاي نمايشي كه بدون درنگ اجرا مي شوند .

همينطور مواردي مربوط به صفحات وب يا

 قالبهاي گرافيكي معروف مانند jpg   و gif  ديده مي شود  ˜

 

 

 

ايجاد آلبوم عكس در پاورپوينت

1- در منوي Insert زير منوي Picture گزينه New photo album را كليك نماييد .

2- عكس هاي خود را از اسكنر , دوربين و يا پرونده خاص در آلبوم قرار دهيد.

3- پس از ايجاد تنظيمات دلخواه خود , دكمه Create  را كليك نماييد .

4- آلبوم را با نام دلخواه خود ذخيره نماييد .

استفاده از ويدئوي ديجيتال در PowerPoint  

هنگامي كه ويدئو ديجيتال پا ب عرصه نهاد ، وضوح عادي در بيشتر مانيتورها 480 × 640 بود.

بنابراين ويدئوهايي كه با وضوح 240 × 320 ايجاد مي شدند، يك چهارم صفحه اي بودند و اين مقدار در اكثر ارائه ها كفايت مي كرد. اما در كامپيوتر هاي امروزي كه داراي وضوح هاي 1024 × 1280 و بالاتر مي باشند. ويدئوهايي با وضوح 240× 320 به تمبرهاي پستي شبيه ترند و اين خود باعث بدنامي ويدئو هاي كامپيوتري مي شود .
اگر مي خواهيد براي ارائه خود از ويدئو استفاده كنيد، وقت آنست كه بيشترين وضوح ممكن را به كار ببريد ( كه براي بيشتر كاربردهاي 480×720 است ). همچنين مي بايست درباره تكنولوژي فشرده سازي نيز مطالعه بيشتري انجام دهيد . سال هاست كه تكنولوژي mpeg-2 بيشترين استفاده را در ويدئو هاي تمام صفحه داشته است ، اما مقايسه ها نشان داده كه ( WMN ) Windows Media Video مايكرو سافت و Real Video شركت Real Networks ، كيفيت بالاتري با همان نرخ بيتي نسبت به mpeg-2 ارايه مي دهند . بنابراين در كامپيوترهاي روميزي ، وقت آن رسيده كه mpeg-2 را كنار بگذاريد. اما چه چيزي را بايد جايگزين آن كرد ؟

Windows Media و Real Video از لحاظ كيفيت همسان هستند ، اما Windows Media استفاده كمتري از پردازنده مي كند كه باعث مي شود در كامپيوترهايي با سرعت پردازنده پايين نيز تصاوير روانتري به نمايش در آيند . به علاوه ، فرمت WMV گزينه هاي بهتري براي به كار بردن ويدئو در پاور پوينت ارايه مي دهد. بعد از انتخاب فرمت ، نوبت به بهينه سازي ويدئو جهت نمايش در پاورپوينت مي رسد . بهترين وضوح 480 × 720 است ، اما اگر شما ويدئو را در اين وضوح ايجاد كنيد ، تصوير به صورت كشيده به نظر مي رسد ، زيار بر خلاف دستگاه هاي تلويزيون كه ويدئو ر در راستاي افقي 11 درصد را فشرده مي كنند . نمايشگرهاي كامپيوتر ي چنين كري را انجام نمي دهند . براي پيشگيري از وقوع اين مشكل ويدئوي خود را با وضوح 480 × 640 ايجاد كنيد . گام بعدي تبديل ويدئو از فرمت interlaced به فرمت progressive است . دستگاه هاي تلويزيون از فرمت interlaced ( يك در ميان ) استفاده مي كنند . در اين فرمت به ازاي هر فريم 2 دو رشته به نمايش در مي آيد . خطوط فرد ( 1.3.5 ) در رشته اول و خطوط زوج (2.4.6 ) در رشته دوم. اما نمايشگرهاي كامپيوتري از فرمت progressive ( جلو رونده ) استفاده مي كنند . در اين فرمت هر فريم به طور كامل از بالا به پايين به نمايش در مي آيد. اگر يك ويدئوي interaced را در يك نمايشگر progressive به نمايش در آوريد ويدئو تكه تكه و مصنوعي به نظر مي رسد . اين اتفاق به خصوص در صحنه هايي كه تحرك بيشتري در آن ها وجود دارد رخ مي دهد . ولي با تبديل ويدئو به فرمت progressive از ميزان اين اثر كاسته مي شود .

اگر بخواهيد ويدئو را از فرمت interlaced به progressive تبديل كنيد خواهيد ديد كه بيشتر ويرايشگرها ي ويدئويي به طور خودكار ويدئوها را تفكيك (deinterlaced ) نمي كنند،بنابراين مي بايست ابتدا ويدئو را تفكيك نمود تا وضوح و روشني آن افزايش يابد. اين جاست كه استفاده از يك ابزار مناسب تفاوت را آشكار مي سازد . هنگامي كه فايل هاي MWN را جهت استفاده در پاورپوينت تبديل مي كنيم، 1/5mbps ، نرخ مناسبي براي آغاز كار است . آزمون هاي زيادي با اين نرخ ( 1/5mbps ) براي فرمت هاي مختلف انجام شده و نتايج بسيار خوبي نيز به دست آمده است. البته چنانچه كيفيت ويدئو به اندازه كافي نباشد همواره مي توانيد نرخ بيت را افزايش دهيد.

بعد از تبديل ويدئو، مطلب ديگري را به خصوص درباره ويدئو هاي طولاني تر، بايد مورد توجه قرار دهيد .windows Media Encodefile Editor ( كه بخشي از بسته قابل دريافت windows Media Encodefile Editor ) به شما اين امكان را ميدهد كه علامت هايي ( markers ) در نقاط كليدي ويدئوي خود اضافه كنيد. در هنگام نمايش، كاربر مي توانيد مستقيما” به هر يك از اين بخش ها رفته و آن را ببينيد.
در پاورپوينت دست كم 3 راه براي اضافه كردن ويدئو به ارائه وجود دارد. بهترين اين راه ها استفاده از دستور lnsert Movies and sounds مي باشد كه يك پنجره ويدئو در داخل پاورپوينت كافي است روي پنجره كليك كنيد.

انتخاب ديگر براي اضافه كردن ويدئو، استفاده از دستور lnsert object و انتخاب Windows Media Player است حال كليد OK را زده و روي Media Player كليك راست كنيد . گزينه properties را انتخاب كرده و روي custom كليك كنيد. در اينجا شما مي توانيد فايل مورد نظر را انتخاب كرده و پارامترهاي نمايش از جمله قابليت اضافه كردن زير نويس را به دلخواه تنظيم كنيد. گزينه lnsert object قابليت هاي بيشتري در مورد player از جمله كنترل صدا را در اختيار شما مي گذارد. كليك كردن در داخل پاورپوينت در هنگام پخش ويدئو به شما اين امكان را مي دهد تا به كنترل هاي مربوط به زوم كردن ويدئو به حالت تمام صفحه و همچنين لينك هاي مربوط به علامت هايي (markers ) كه به آن ويدئو اضافه كرده ايد دسترسي داشته باشد.

همچنين بايد بدانيد كه با هيچ يك از دو روش ذكر شده نمي توانيد از فايل هاي Real Video يا Quick Time استفاده كنيد . براي به كار بردن اين دو فرمت و ساير فرمت هايي كه با روش هاي بالا همخواني ندارند ( يا چنان چه بخواهيد به چندين ويدئو از يك صفحه دسترسي داشته باشيد ) مي بايست يك Action Button از منو Slide Show اضافه كنيد. بدين ترتيب شما مي توانيد هر برنامه اي را از درون پاورپوينت باز كنيد كه شامل Quick Time و Real Video Player نيز مي شود. با كليك روي Action Button برنامه باز شده و فايل مورد نظر در آن به نمايش در خواهد آمد و كاربر به كنترل هاي نمايش دسترسي خواهد داشت، زيرا داشتني يك Player مجزا با نماي متفاوت به پيچيدگي كار مي افزايد.


منبع:

 Kapoun,Jim. ?The Use of PowerPoint in the Library Classroom: An Experiment in Learning Outcomes. Library  Philosophy and Practice, Vol. 6, no. 1 (Fall 2003).
Available: ( www.webpages.uidaho.edu/~mbolin/lppv6n1.htm )
ISSN 1522-0222

 منابع و مآخذ:

●   Dillon, Andrew; Gabbard, Ralph. ?Hypermedia as an Educational Technology: a Review
of the Quantitative Research Literature on Learner Comprehension, Control, and Style.?
Review of Educational Research, 68:3(Fall 1998):322-49.
 
 ●  Gatlin-Watts, Rebecca, Arn, Joe, Kordsmeier, William.. ?Multimedia as an Instructional
Tool: Perceptions of College Department Chairs.? Education, 20:1 (Fall 1999):190-
197.
+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:53 PM  توسط مجتبي  | 

تورم

چكيده

اين مقاله موضوع تورم را به طور خلاصه مورد بررسي قرار مي‌دهد. تعريف تورم، انواع تورم، راه‌هاي مبارزه با تورم، معايب و مزاياي تورم، رابطه تورم با توسعه، تأثير تورم بر كشور، كشورهاي موفق در مهار تورم و برخي آمار در مورد نرخ تورم كشورها مطالب اين مقاله را تشكيل مي‌دهند.

كليدواژه : تورم؛ نرخ تورم؛ انواع تورم؛ مهار تورم

1- مقدمه

تورم يكي از موضوعات مهم در كشور ماست. همانگونه كه مي‌دانيد در ايران درصد تورم در سالهاي اخير بسيار زياد بوده است به طوري قيمت‌ها در هر سال بسيار افزايش يافته و قدرت خريد مردم كم شده است. اين مقاله اطلاعات بيشتري درباره موضوع تورم ارائه مي‌دهد.

2- تورم چيست؟

تعريف‌هاي مختلفي از تورم وجود دارد که همه آنها تقريباً بيانگر يک موضوع هستند: تورم عبارت است از افزايش دائم و بي رويه سطح عمومي قيمت کالاها و خدمات که در نهايت به کاهش قدرت خريد و نابساماني اقتصادي مي‌شود.

3- انواع تورم

در نظريه هاى اقتصادى، تورم را به سه نوع تقسيم مى كنند:

1.    تورم خزنده (آرام يا خفيف): به افزايش ملايم قيمت‌ها گفته مي‌شود. در تورم خفيف, افزايش قيمت بين 1 تا 6 درصد، حداكثر 4 درصد يا بين 4 تا 8 درصد در سال ذكر شده است.

2.    تورم شديد (تورم شتابان يا تازنده): در اين نوع تورم آهنگ افزايش قيمت‌ها تند و سريع است. براى تورم شديد, 15 تا 25 درصد در سال را نوشته اند.

3.    تورم بسيار شديد (تورم افسار گسيخته، فوق تورم و ابر تورم): اين نوع تورم شديدترين حالت تورم به شمار مى رود. معيار تورم بسيار شديد را 50 درصد در ماه يا دو برابر شدن قيمت‌ها در مدت شش ماه و ... بيان داشته اند.

البته نمي توان نرخ ثابتي ارائه کرد زيرا اين مقادير با توجه به شرايط زماني و... عوض مي‌شوند. علاوه بر اين تقسيم بندي کلي مي‌توان تورم را به دسته‌هاي کوچکتري نيز تقسيم کرد:

1.    تورم پنهان: در آن قيمت ثابت ولي کيفيت کمتر مي‌شود.

2.    تورم خزنده: تورمي آرام و پيوسته است. معمولاً به علت افزايش تقاضا است. بعضي اقتصاددانان معتقند که محرکي براي افزايش درآمد است و بعضي ديگر معتقند که سبب کاهش قدرت خريد است (هر 25 سال 50%).

3.    تورم رسمي: به علت افزايش عرضه پول از سوي دولت.

4.    تورم ساختاري: به علت افزايش قيمت‌ها به دليل وجود تقاضاي اضافي. در اين نوع تورم دستمزدها به دليل وجود فشار (کمبود) در برخي بخش‌ها افزايش مي‌يابد.اين نوع تورم در کشور‌هاي در حال پيشرفت زياد است.

5.    تورم سرکش:افزايش سريع و بي حد و مرز قيمت ها. آثار تورم سركش عبارتند از (1) کاهش ارزش پول، (2) گسستگي روابط اقتصادي، و (3) فرو پاشي نظام اقتصاد. اين نوع تورم معمولاً پس از جنگها يا انقلاب‌ها رخ مي‌دهد مثل افزايش قيمت 2500% در آلمان در سال 1923.

6.    تورم شتابان: افزايش سريع و شديد نرخ تورم. مثلاً وقتي دولت سعي کند بيکاري را پايينتر از حد طبيعي  نگاه دارد، اين اقدام باعث افزايش تورم مي‌شود.

7.    تورم مهار شده: تورمي است که به دليل وجود شرايط تورمي در کشور ايجاد شده است و در مقابل از افزايش آن جلوگير ي شده است. اين شرايط معمولاً از فزوني تقاضاي کل بر عرضه کل کالاها و خدمات پديد مي‌آيد که با فرض ثابت بودن ديگر شرايط به ازدياد قيمت‌ها مي‌انجامد.

8.    تورم فشار سود: تورمي که در آن تلاش سرمايه داران براي تصاحب سهم بزرگي از درآمد ملي منشأ تورم مي‌گردد.

9.    تورم فشار هزينه: تورمي که مستقل از تقاضا صرفاً  از افزايش هزينه‌هاي توليد ناشي مي‌شود. مثال بارز چنين تورمي را در تمام کشورهاي صنعتي غرب پس از افزايش استثنايي بهاي نفت در سالهاي 1973 و 1978 مي‌توان ديد. برخي اقتصاددانان معتقدند که متداولترين منبع تورم فشار هزينه قدرت اتحاديه‌هاي کشوري است که اضافه دستمزدي بيش از افزايش بازدهي بدست مي‌آورند و اين خود در يک مارپيچ تورمي موجب افزايش قيمت‌ها و متقابلاً تقاضا براي دستمزد بيشتر مي‌شود. منتقدان اين نظريه استدلال مي‌کنند که اگر اتحاديه‌هاي کارگري هنگامي موفق به افزايش دستمزد شوند که سطح تقاضاي کل براي جبران آن به اندازه ي کافي افزايش نيافته باشد گرايش هايي در جهت افزايش بيکاري بوجود خواهد آمد که اثرات رکودي بر اقتصاد خواهد داشت. چنين فرايندي نمي تواند به طور نامحدود ادامه يابد و بنابراين تورم فشار هزينه يقيناً نمي تواند  بيان کننده تورم مزمني باشد كه کشور‌هاي اروپاي غربي پس از جنگ جهاني دوم به آن دچار شدند. لذا  افزايش قيمت را، در مرحله نخست، يا بايد حاصل تقاضاي اضافي يا حاصل بالا بردن  کل تقاضاي پولي براي جلوگيري از بيکاري دانست.

10.                        تورم فشار تقاضا: تورم ناشي از فزوني تقاضاي کل نسبت به کل جريان کالا و خدمات ايجاد شده در اقتصاد که همه عوامل توليد را با ظرفيت کامل بکار گرفته باشد. هر گاه تقاضاي مصرف‌کنندگان دولت و بنگاهها براي کالاها و خدمات بر عرضه موجود فزوني گيرد قيمت‌ها در اثر اين عدم تعادل افزايش خواهد يافت. در اصل افزايش قيمت بايد تقاضاي اضافي را از ميان بردارد و بار ديگر تعادل بر قرار سازد و براين اساس بايد براي گرايش مستمر به سوي تورم، که ويژگي بسياري از اقتصادهاي پس از جنگ شده است، توصيفي يافت. يکي از نظريه‌هاي رايج در اين باره مازاد مستمر تقاضا را ناشي از سياست دولت مي‌داند. بنا بر اين نظريه در حالي که مصرف کنندگان و شرکت‌ها به هنگام افزايش قيمت‌ها تقاضاي خود را کاهش مي‌دهند، دولت به دليل توانايي اش در تأمين مالي مخارج خود از محل ايجاد پول، مي‌تواند ميزان مخارج خود را به ارزش واقعي حفظ کند يا حتي افزايش دهد. در نتيجه اين اقدام نه تنها ميل مستمر به تورم بوجود مي‌آيد بلکه سهم بخش دولتي از کل منابع موجود در اقتصاد نيز افزايش مي‌يابد.

11.                        تورم اننقال تقاضا: نظريه‌اي عناصر تورم فشار تقاضا و فشار هزبنه را با هم ترکيب مي‌کند و تغيير در ساخت تقاضاي کل را دليل تورم مي‌شمارد. هر گاه اقتصاد دچار انعطاف ناپذيري‌هاي ساختاري باشد، گسترش برخي صنايع با افول برخي ديگر از صنايع همراه خواهد بود و عوامل توليد را به آساني نمي توان به بخش‌هاي توليدي انتقال داد. از اين رو براي جذب وسايل توليد به سوي صنايع در حال گسترش بايد قيمت‌هاي بالاتري پرداخت شود. در نتيجه کارگران بخش‌هاي افول يابنده خواستار دستمزدي برابر با کارگران ديگر بخش‌ها مي‌شوند و ترکيب اين عوامل به تورم مي‌انجامد.

12.                        تورم فشار قيمت: نوعي تورم فشار هزينه که در اثر تحميل قيمتهاي بسيار گزاف از سوي صاحبکاران اقتصادي با هدف دستيابي به سودهاي کلان بدست مي‌آيد.

13.                        تورم فشار دستمزد: نوعي تورم فشار هزينه که سرچشمه فرايند تورم را فشار اتحاديه کارگري بر بازار کار مي‌داند. اين برداشت داراي طيف گسترده‌ايست که در يک سوي آن  اعمال قدرت انحصاري اتحاديه‌هاي کارگري و الگوهاي قدرت چانه زني آنها بر پايه ي متغير‌هاي اقتصادي قرار دارد و در سوي ديگر الگوهاي غير اقتصادي مبارزه جويي اين اتحاديه ها.

4- راه‌هاي مبارزه با تورم چيست؟

اين راه‌ها به طور کلي به دو دسته تقسيم مي‌شوند:

1.    سياست‌هاي پولي و مالي: هدف اين روش محدود کردن تقاضاي کل است. اين کار از طريق جمع آوري پول به شکل سرمايه‌هاي غير نقدي صورت مي‌گيرد (سياست‌هاي انقباضي).

2.    سياست‌هاي درآمدي: با دخالت مستقيم در بازار و عوامل توليد کننده، تورم کنترل مي‌شود.اين روش کاربردي نيست زيرا در آن مناطق زيادي نياز به اصلاح دارند.

5- آيا تورم هميشه مضر است؟

خير تورم در حد کم (2-3%)نه تنها مضر نيست بلکه نشانه توسعه اقتصادي آن کشور نيز هست. علاوه بر آن تورم فوايد ديگري نيز دارد از جمله:

§         ابتدا قدرت خريد پول پايين آمده و بعد از آن ميزان توليد بالا رفته، رسيدن به ثبات و برگشت به حالت طبيعي حتمي است.

§         در اوج مرحله تورم، کارخانجات و موسسات و برنامه‌هاي اساسي اقتصادي شکل مي‌گيرد.

§         فرهنگ توليد به وسيله فشار تورم توسعه مي‌يابد.

6- رابطه تورم و توسعه چيست؟

§         تا توسعه کشور به حد مطلوبي نرسيده ثبات ارزش پولي غير ممکن است. البته بايد به اين نکته نيز توجه کرد که در زمان توسعه ممکن است به جايي برسيم که پايين تر رفتن قدرت خريد و قدرت پول خطرناک باشد. در چنين مقطعي حرکت جامعه از توسعه به ثبات تبديل مي‌شود.

§         سرمايه گذاري در مرحله اول تورم زا و در آخر خاصيت تورم زدايي دارد.

§         در همه کشور‌هاي جهان چنين بوده که مسايل توسعه و بازسازي، هر دو تورم‌طلب بوده‌اند.

§         اگر در مرحله اول پول را ثابت نگه داريم نمي توانيم خيلي از مسائل کشور را مانند جنگ پشت سر بگذاريم.

§         در تورم پول از جيب مردم به سرمايه گذاري منتقل مي‌شود.

§         وضع مطلوب در اقتصاد رسيدن به پول ثابت است.

§         معمولاً توسعه و پيشرفت نمايانگر تورم پايين است به طوري که مي‌توان بيان نمود که اکثر کشورهايي که به توسعه اقتصادي و اجتماعي مطلوب رسيده اند، داراي تورم‌هاي کمتر از 15درصد بوده‌اند. اما چند استثناء نيز وجود دارد از جمله  برزيل، آرژانتين و ترکيه.

7- تورم چه تأثيري بر نظام کل کشور دارد؟

نمي توان تورم را عامل تمام مشکلات يا حتي بخش مهمي از آنها دانست ولي صاحبنظران اقتصادي و اجتماعي غالباً تورم را به منزله شاخص کشمکش‌ها و اغتشاشات اجتماعي و شاخص اعلام خطر و ... قلمداد مي‌کنند و معتقدند که:

§         کشور هايي که در آنها ثبات قيمت (عدم تورم) وجود داشته ثبات سياسي و اجتماعي نيز وجود داشته است و بالعکس در کشورهايي که بحرانهاي سياسي و اجتماعي بوجود آمده تورم نيز کم کم دچار رشد صعودي شده است.

§         در تورم زياد درآمد به صورت ناعادلانه تقسيم مي‌شود زيرا افرادي که در ابتدا سرمايه ي غير نقدي زياد دارند به مرور زمان با افزايش ارزش آن سرمايه توسط تورم به ثروت عظيمي دست مي‌يابند و در عوض افرادي که در ابتدا سرمايه کمي دارند يا سرمايه آنان غير نقدي است به مرور زمان با افزايش نرخ تورم بخشي از دارايي خود را از دست مي‌دهند.

§         تورم باعث تقليل پس انداز مي‌شود زيرا ارزش پول متغير است و در نتيجه پس انداز ناامن است. البته اين مشکل راه حلي نيز دارد که آن سرمايه گذاري در چيزيست که ارزش آن با تورم زياد شود.

§         تورم باعث افزايش قيمت کالا در تجارت بين المللي مي‌شود که نتيجه آن کاهش ميزان صادرات و افزايش واردات است.

§         بر اساس بند قبل، افزايش تورم باعث کاهش ارزش پول مي‌شود.

§         تورم باعث عدم مصرف بهينه منابع مي‌گردد و از اين رو تمايل به سمت کالاها و خدمات گرانتر بيشتر مي‌شود در صورتي که اين کالا‌ها ضرورتاً مفيدترين کالا‌ها نيستند.

§         در زمان تورمي مقدار زيادي از وقت، انرژي، منابع مالي مردم بجاي بکار افتادن در مسير مولد و مفيد صرف فعاليت هايي مي‌شود که هدف از انجام آن‌ها جلوگيري از کاهش ارزش دارايي‌ها و کسب منافع غير عادي از طريق معاملات سوداگرانه است.

§         توليد کنندگان که خريداران مواد اوليه هستند سرمايه گذاري نمي کنند ، لذا کارهاي دلالي رواج پيدا مي‌کند.

8- آيا تا کنون کشوري توانسته است تورم را به طور کامل ريشه کن کند؟

بله، يکي از اين کشور‌ها آلمان است. آلمان در بازسازي اقتصادي به اين نکات توجه کرده است:

§         طراحي نظام اقتصادي و اجتماعي بازار با در نظر گرفتن تعادل اجتماعي، بر پايه اخلاق مسيحي و انسانگرايانه

§         معيار اساسي اقتصاد براي انسانها نه انسانها براي اقتصاد

§         تکيه بر اين امر که در جو سرشار از ثبات پولي، رشد اقتصادي مطمئن تر تحقق مي‌يابد

§         قدرت خريد حداقل درآمد را تثبيت کردند

§         اهميت دادن به توزيع در آمد عادلانه

§         اعمال سيستم جامع و موثر بيمه‌هاي اجتماعي (آلماني‌ها بدين منظور بيش از 15 درصد ارزش توليد ملي را پس از جنگ به اين امر اختصاص دادند)

§         حاکميت مربع سحرآميز ثبات پولي، اشتغال کامل، تعادل تراز پرداخت ها، تناسب در توزيع درآمدها

§         خارج نمودن پول بيش از ظرفيت توليدي: طراحان اقتصادي در سال  1948 با رفرم پولي، پول موجود در دست مردم را از 100 واحد به 5/6 واحد تنزل دادند

9- آمار تورم

سازمان ملل پيش‌بيني كرد كه نرخ تورم ايران در سال جاري ميلادي به 7/17 درصد برسد. به گزارش خبرنگار اقتصاد بين‌الملل ايسنا، سازمان ملل متحد در تازه‌ترين گزارش جامع خود كه "چشم انداز و شرايط اقتصاد جهاني 2006" نام دارد تمامي كشورها و مناطق جهان را مورد ارزيابي قرار داد و برآورد كرد كه نرخ تورم بهاي مصرفي در كشورمان كه در سال 2005 در حدود 5/13 درصد بوده است در سال جاري با 2/4 درصد افزايش مواجه شده و به 17/7 درصد بالغ شود.

سازمان ملل مناطق و كشورهاي مختلف جهان را به صورت جداگانه تقسيم بندي كرده است و جداول ارائه شده حاكي از آن است كه نرخ تورم ايران در سال جاري در منطقه خاورميانه در صدر جدول قرار خواهد داشت.
در همين حال در تقسيم‌بندي بزرگترين اقتصاد‌هاي در حال توسعه جهان نيز كشورمان با نرخ تورم 7/17 درصدي در مكان نخست جاي دارد و پس از آن ونزوئلا با نرخ تورم 15 درصدي قرار گرفته است. نرخ تورم ونزوئلا در سال 2005 حدود 16 درصد اعلام شده است. نيجريه نيز كه شاهد نرخ تورم 3/16 درصدي در سال گذشته بوده است سال جاري را با نرخ تورم 8/10 درصدي سپري خواهد كرد و در ميان كشورهاي در حال توسعه مكان سوم را از آن خود خواهد كرد. نرخ تورم قزاقستان كه از همسايه‌هاي كشورمان به شمار مي‌رود در سال جاري به 5/7 درصد و نرخ تورم روسيه به 5/10 درصد خواهد رسيد.

آمريكا، ژاپن، چين و آلمان كه از برترين اقتصادهاي جهان محسوب مي‌شوند در سال جاري نرخ تورمي برابر با 2/0، 1/0، 2/3 و 9/1 درصد خواهند داشت و نرخ تورم آذربايجان ديگر همسايه كشورمان از 5/12 درصد در سال گذشته به 5/9 درصد در سال جاري كاهش خواهد يافت. در همين حال عربستان در سال گذشته و سال جاري نرخ تورم ثابتي برابر با يك درصد داشته و خواهد داشت.
+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:51 PM  توسط مجتبي  | 

خدمات اجتماعي

مقدمه

خدمات اجتماعي به نظر مي رسد واژة جديدي باشد ولي در اصل از زمان خلقت انسان وجود داشته است فطرت انسان از اغاز خلقت او ، محرك و انگيزة وي در همكاري با ديگران در امور اجتماعي بوده سات يعني بشر ، درجهت بقاء خود و در پيروي از سرشت خويش عامل به تعاون و همكاري هاي اجتماعي بوده است .

در ايران نيز خدمات اجتماعي مورد توجه بوده است . از زمان نهضت مشروطيت ، سازمان دهي و تدبير در اين زمينه ، به سياستگذاري هاي دولت وارد شد و به تدريج شكل اجرا و سازمان يافته به خود گرفت .

برنامه هاي خدمات اجتماعي في حد ذاته ، عملي است انساني و خداپسندانه و لذا با نگرشي تو بايد مورد توجه قرار گيرد .

امر خدمات اجتماعي ، يك امر همگاني است كه تمام افراد بشر در انجام و توجه به آن توصيه شده اند .

با توجه به انواع سايل و مشكلات فردي و اجتماعي ، به ويژه در جامعه اي سنظير جامعه ما با ظرايط خاص خود ، مي بايست جنبه تخصصي امر كمك رساني به انسانهاي ديگر مد نظر قرار گيرد و علاوه بر حمايت از سازمانهاي نوين اجتماعي كه بتوانند جلوگيري نيازهاي سمختلف شهروندان باشند ، افرادي با ويژگيها و خصوصيات خاص ، مهارتهاي بيشتري را در ادارة اين  قبيل مؤسسات و نيز كمك هاي ويژه به افراد و گروههاي نيازمند جامعه را كسب نمايند .

از نخستين اعصار ، انسانها به دنبال محافظت از خود و وابستگان و تدارك محيطي بهتر و سالمتر براي زيست بوده و نياز امنيت داشته اند .  در جامعه بشري فقري ، تهيدستي ، رنج ، نا تواني ، نابرابري و بي نظمي اجتماعي از ابتدا وجود داشته است اما اين مائب و گرفتاريها فقط در شعاعي كه در دسترس و چشم انداز قرار داشت افراد را متأثر مسؤول مي‌كرد .

اصطلاح « خدمات اجتماعي » از تركيب دو كلمه «خدمات» جمع «خدمت » و «اجتماعي» تشكيل شده است و معادل انگليس آن “Social Services” است .  در فرهنگ ها معاني گوناگوني براي «خدمت» ليان شده است از آن جمله : پرستاري و تعهد و تيمار ، براي كسي كار كردن ، چاكري كردن ، كار ، مأموريت ، هديه ، تعظيم ، عريضه ، حضور . در اينجا به معناي «انجام براي كسي»  بكار مي رود .


الف- مفهوم ساده و ابتدائي خدمات اجتماعي

نياز به جستجو براي امنيت فردي  گروهي همواره وجود داشته است . مردم همواره مي‌كوشيد اند تا خود و خانواده شان را از پيشامد هاي احتمالي گرسنگي ، بيماريهاي مسري و خطرهاي ديگري كه آنها را تهديد يا احاطه كرده بود ، حفظ كنند .  آنها در تدارك ضروريات ادامه حيات بعدي يعني سرپناه و غذا و پوشاك نهايت تلاش خود را انجام داده‌اند. اين فرآيند نبردي مستمر بده و امروزه هنوز براي بخش بزرگي از جمعيت جهان به صورت مبارزه‌اي پايدار باقي مانده است .

 روابط اجتماعي در اين دوره ، ساده و محدود بوده و حمايت ها ، علائق و احساسات درون گروهي به خوبي مشهود بود . خانواده به مفهوم گسترده ، جايگاه ويژه اي داشت و بسياري از مسايل و مشكلات د ردرون آن حل مي شد . حمايت و احترام سالمندان يك امر بديهي بود . فرد نسبت به آينده خانواده‌اش زياد نگران نبود زيرا يقيت داشت كه در صورت فوت او ، فرزندانش مورد حمايت ديگران قرار خواهند گرفت . اين شبكه حمايتي متقابل به او و اعضاء خانواده‌اش ، نوعي تإمين اجتماعي اوليه را هديه مي كرد كه رفع كننده نگراني ها و اضطرابهاي او بود . به جهت سادكي زندگي و وجود روابط چهره به چهره بين اعضا جامعه و محدوديت اين روابط ، فرد ازطريق گروه‌هاي اجتماعي ، به سهولت مورد پذيرش قرار مي‌گرفت و زمينه هاي رضامندي و احساس آرامش و امنيت در او پديدار مي‌شد . محدوديت توقعات متقابل اعضاء جامعه از همديگر و همچنين رضا و تسليم در مقابل شرايط نا مساعد زندگي ، آرامش دورني او را قوت مي بخشيد . علاوه بر نهاد خانواده افراد نيكو كار از طريق نهادهاي مذهبي نظير ، آتشكده ها ، معابد ، كليسا و بالاخر سجد به اشكال مختلف و به صورت داوطلبانه و پراكنده ، ابعادي از خدمات اجتماعي را ارايه و حمايت از محرومان و مستمندان و نگهدارياز ايتام و در راه ماندگان و نظاير آن را عهده دار بوده اند . چنانچه مشاهده مي شود ، در جوامع سنتي ، خدمات اجتماعي ، جنبه هگاني و سازمان يافته نداشت و افراد جامعه در تبيعت از سرشت نساني خود ، عامل به خدمات اجتماعي داوطلبانه بودند و به جهت سادگي مناسبات و محدوديت نيازها و بسياري از علل فرهنگي ، اجتماعي و اقتصادي ديگر ، ضرورتي براي تدبير سازمان يافته در اين خصوص احساس نمي شد .


ب- مفهوم جديد خدمات اجتماعي

با ورود ماشين به زندگي بشر ، بسياري از اصطلاحات قديمي ، مفاهيم ابتدائي خود را از دست دادند و همگام با دگرگوني در شيوه هاي زندگي اجتماعي ، متحول شدند و مفهوم جديدي پيدا كردند . «خدمات اجتماعي » نيز از اين قاعده مستثني نبوده ¸به عنوان يك «ترم» نوين جايگاه ويژه اي را در سياستگذاريهاي اجتماعي ، اقتصادي ، فرهنگي به خود اختصاص داد .

در مكتب انسان ساز اسلام رسول اكرم و ائمه بزرگوار مدافع مظلومان و مستضعفين بوده اند . مولاي متقيان علي عليه السلام در اين خصوص سر آمد نيكوكاران ميباشد .  

در زمان سحيات رسول الله و ايام خلافت علي السلام فقراء از بيت المال مستمري مي گرفتند .

نشكيل جوامع شهري  و ايجاد اجتماعات  بزرگ ، زمينه اي در جهت بوجود آمدن شرايطي بود كه به «دولتي شدن » و « نهادي شدن » برنامه هاي خدمات اجتماعي انجاميد .

در سالهاي بهد از انقلاب صنعتي ، تنها فقر و محروميتنبود كه توازن را از ميان ميبرد و تنش هاي اجتماعي را به وجود مي آورد ، علت ديگر ، كوتاه شدن دسته ها از رشته هاي توليد كار بود كه اختراعات و صنايع جديد پيش مي آورد . ابزارهاي كوچك سابق ، هر دسته افرادي را مستقل و متكي به تلاش و عمل خود مي ساخت و در نتيجه هركسي احساس شخصيت و استقلال مي نمود .

انقلاب صنعتي و ظهور كارگاه ها و كارخانجات بزرگ و سوء سياستهاي صاحبان صنعت تكنولوژي اين استقلال را گرفت و همين ، خود زينه ساز بسيارياز مسائل اجتماعي ، رواني – عاطفي ، اقتصادي و حتي سياسي شد .

توجه به زمينه هاي مختلف خدمات اجتماعي بصورت قوانين ، مصوبات ، برنامه ها و سياستهاي اجرائي به وسيلة دولتها اجتناب ناپذير و حتي بسيار ضروري و لازم بود . «ويليام بوريچ» اقتصاد دان انگليس را بعهده داشت طرحي متكي بر سه اصل (بهداشت عمومي ، اشتغال كامل ، پرداخت كمك هزينه به اولياء كودكان) را ارائه كرد . او متعقد بود كه از راه استقرار تعاون ملي و بيمه هاي اجتماعي ، عدالت اجتماعي تأمين خواهد شد .  بر اساس مصوبه‌اي در بيست و ششمين اجلاسيه عمومي سازمان بين المللي كار درسال 1944 در فيلادلفيا ، تحولي در زمينه خدمات اجتماعي بوجود آمد كه برخي از موارد آن چنين است :

-       فقر براي رفاه عمومي خطراناك است .

-       حمايت ازمادران و كودكان

-       تأمين غذا و مسكن و وسائل تفريحي و تربيتي براي همه

-       معاضدت و مساعدت در راه ايجاد اشتغال كامل و ارتقاء سطح زندگي

منشور سازمان ملل متحد در سال 1945 ميلادي زمينه ساز تحولاتي در رابطه با خدمات اجتماعي اعلامه حقوق بشر در سال 1947 بيانگر نگاتي از جمله موراد ذيل .

-       هر فردي حق دارد از سطح زندگي كافي براي حفظ سلامت شخصي و خانوادگي از نظر خوارك ، مسكن ، درمان و ... برخوردار شود .

-       هركس هنگام بي كاري،بيماري، از كار افتادگي ، پيري، بيوه گي و نظاير آن حق تأمين شدن را دارد .

-       زنان باردار و كودكان ، حق دريافت كمك و معاونت ويژه را دارند .

-       همه در برابر قانون مساويند و حق دارند تبعيض از حمايت قانون برخوردار شوند . به موجب قطعنامه 11 دسامير 1946 مجمع عمومي سازمان ملل متحد ، براي رهائي كودكان چهارده كشور اروپايي و چين از چنگال فقر ، بيماري ، گرسنگي و بي سرپرستي س، مؤسسه اي بنام [صندوق بين الملليكمك فوري به كودكان ملل متحد » با نام مخفف «يونيسف » تشكيل داد .

بر اساس قطعنامه شماره 1386 مورخ 29 نوامبر 1959 سازمان ملل ، نيازندمندي‌هاي اساسي كودكان شامل هفت مرد ( نياز كودك با نام مليت ، محبت و حمايت مادر ، تندرستي و سلامت قبل و بعد از تولد ، غذا و مسكن مناسب ، آموزش و پرورش ، بازي و تفريح ، حمايت اجتماعي ) بود .

بطور كلي «خدمات اجتماعي» در جهان امروز داراي دو مفهوم «عام» و «خاص» است . مفهوم «عام» خدمات اجتماعي ، گاهي به جاي مفاهيم «خدمات عمومي » و يا « امور اجتماعي » به كار مي رود . «خدمات اجتماعي » به مفهوم «عام» در قانون اساسي كشورهاي مختلف جايگاه خاصي دارد چنانچه در قانون اساسي ايران نيز فصل مستقلي را تحت عنوان «حقوق ملت» به خود اختصاص داده است.

بنابراين «خدمات اجتماعي» به مفهوم «عام» آن عبارت است از : ارائه هرگونه خدمت مادي و معنوي به اقشار مختلف جامعه در جهت تأمين نيازهاي مشترك و عمومي آنها .   

تعريفي كه در زير مي آيد از طرف گروه متخصصين سازمان برنامه هاي ملي خدمات اجتماعي سوابسته سبه اتحاديه بين المللي بيمه اجتماعي در سال 1959 پيشنهاد شده است .

«تشكيلاتي است به منظور ايجاد سازگاري متقابل فرد و محيط اجتماعي او حصول به اين هدف با اتخاذ تدابير و روشهائي ميسر است كه به فرد ، گروه امكان مي دهد احتياجات خود را مرتفع نموده و مسائلي كه سازگاري آنها با اجتماع در حال تحول مطرح مي سازد حل نمايد و از طريق تعاون شرايط اقتصادي و اجتماعي را بهترنمايد . »   

جسماني ، رواني ، شخصيتي ، اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي و سياسي ، علاوه بر نيازهاي مشترك با همه مردم ، نيازهاي ويژه‌اي دارند كه ممكن است اين نيازمندي كوتاه مدت ، ميان و يا دائمي باشد  . در رابطه با گروه‌هاي خاص اجتماعي مي توان اقشار زير نام برد :

-       ايتام و خانواده هاي بي سرپست ، سالمندان تنها

-       خانواده هاي مستمند و كمك درآمد

-       معلولين اجتماعي ( زنان ويژه ، معتادين ، بزهكاري ، ممتكديان ، افراد نا سازگار و ... )

-       در راه ماندگان و ورشكستگان .

-       پناهندگان و آوارگان

-       مصيب زدگان و آسيب از حوادث و سوانح

مشخصات خدمات اجتماعي

1-  از ويژگيهاي خدمات اجتماعي دولتي – عمومي بودن آن است كه ساكنين شهرها و روستاها را در بر مي گيرد .

2-  ويژگيهاي ديگر خدمات اجتماعي همه جانبه بودن آنست . خدمت اجتماعي كليه نيازمنديهاي بشري را مورد توجه قرارداده و براي تأمين رفاه همگاني اقدام مي كند .

3-  ويژگي ديگر خدمات اجتماعي تداوم داشتن آن است . تا موقعكيه رفع نياز نشده باشد قطع نمي گردد .

توجه عمومي به خدمات اجتماعي

پساز جنگ جهاني دوم بسيارياز كشورهائيكه از نظر اقتصادي توسعه يافته بودند سعي كردند قوانين اجتماعي سجديد با توجه به كلمه جزئيات امر  وضع نمايند اين امر موجب رفرم اساسي شده و اكنون سهر كدام از اين كشور ها داراي مجموعه قوانين اجتماعي مي باشند . اين دسته ازكشور ها سعي كردند دامنه شمول خدمات حمايتي – اجتماعي را وسعت داده و به ميزان سرمايه گذاري براي تأمين رفاه اجتماعي بيافزايند و روش كار را بهبود بخشند . ساين كشورها براي توسعه دادن به جوزه عمل خدمات اجتماعي از سه راه كوشيده اند:

 الف- سازمانهايي كه سابقا براي شهرنشينان بوجود آمد براي روستاييان نيز ايجاد گرديد.

ب- خدمات اجتماعي در اختيار افرادي كه از خدمات متعلق به كارگاههاي صنعتي و موسسات تجاربي استفاده نمي كرده اند گذارده شده است.

ج – سابقا افرادي كه نيازمند بوده و در آمد كافي نداشتند مي توانستند از اينگونه خدمات استفاده كنند ولي حالا اين گونه خدمات در دسترس گروههايي كه درآمد بالاتري دارند نيز گذارده شده است.

 

منشا خدمات اجتماعي

اصولا هر عمل و حركتي كه از انسان سر مي زند مي بايست انگيزه و هدفي را در پي داشته باشد و هيچ يك از اعمال و رفتار انساني را نمي توان سراغ داشت كه خالي از انگيزه و هدف باشد . شدت و ضعف اين انگيزه ها و اهداف است كه در جزم كردن عزم و اراده اومؤثر مي افتد و او را در رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده ياري مي رساند . مقوله خدمات اجتماعي ، نيكي و نيكوكاري ، انفاق و احسان ، تعاون و همياري نيز از اين قاعده مستثناء نيست . 

شناخت انسان بعنوان محور و اساس خدمات اجتماعي

غرض ارايه مباحث انسان شناسي نيست بلكه با توجه به انسان بعنوان مبنا و زير بناي خدمات اجتماعي ، به اختصار به نكاتي چند در اين مورد اشاره مي‌شود. مراحل و يا مراتبي در شناخت انسان مطرح مي شود به اختصار عبارتست از :

شناخت خلقت انسان حضرت


شناخت روح انسان

شناخت منزلت و مقام انسان : مواردي كه در بيان مقام و شأن انسان مطرح مي‌شود به بيان كلي عبارتست از :  

1-   خداوند بشر را خليفه خود معرفي مي كند ( براي مثال آيه 30 سورة بقره‌)

2-     خداوند او را امين خود قرار داد (براي مثال آية 72 سورة احزاب )

3-     خداوند به فرشتگان خود امر فرمود تا او را (انسان) سجده كنند (برايمثال آية34 سوره بقرة)

4-     طبيعت ، كائنات و تمام مودات زمين را به خاطر بشر خلق كرد (براي مثال آية 29 سورة بقرة)

5-     او را نسبت به همة‌ مخلوقات خود برتري داد ( براي مثال آية 70 سورة بني اسرائيل )

6-     حقايق را براي او روشن ساخت ( براي مثال آية 31 سورة بقره )

7-     به او ظرفيت علمي داد ( براي مال آيات 4و5 سورة علق )

8-     او را هدايت كرد ( براي مثال آية 3 سورة انسان )

9-     او را در بهترين شرايط عالي ترين زمان خلق كرد ( براي مثال آية 3 سورة التين )

 شناخت صد ارزشها در انسان

شناخت اختيار و اراده انسان

شناخت مسؤليت انسان


فطرت انسان بعنوان سرچشمة خدمات اجتماعي

انسان علاوه بر امتيازات جسماني و بدني كه نسبت به حيوانات دارد ويژگيهاي ديگري را نيز دارا مي باشد كه او در زندگي بر موجودات ديگر برتري مي بخشد . از قبيل :  ستكم ، تعقل ، تفكر ، اميال ، جاذبه هاي معنوي (فطرت) و بالاخره اراده و اختيار .در مقابل محدوديتهاي براي انسان وجود دارد از جمله وراثت محيط طبيعي و جغرافيائي ، اجتماعي ، عوامل تاريخي و ... .

فطرت در دو بعد شناخت (ادراكات ) و نيارها تحلي پيدا مي كند . مهمترين  بعد شناختي آن خداشناسي است . محرك انسان در زندگي فردي و اجتماعي ، تنها حوايج مادي نيست بلكه سرچشمه بسياري از اعمال و رفتار وي ، علل و عوامل ما فوق طبيعيت است . بقولي ديگر انسان داراينوعي و جدان اخلاقي ملهم از فطرت خدادادي است كه نيكي و بدي را درك مي كند .  عمل ميك رستگار و با عمل بد ، زيان كار مي شود .  بطور كلي كلي هر اقدام و عملي كه مطابق و موافق با فطرت انسان  باشد باعث رضايت و خشنودي او مي گردد وب ر عكس .

آنچه مهم است اينكه فطرت الهي انسان تا چه حئ از عوامل تربيتي و اجتماعي ، اثر سوء يا تإثير مثبت گرفته است .  بديهي است كه هر اندازه اثر منفي بيشتر باشد باشد به همان نسبت انسان صاحب چنين فطرتي از مسائل و مشكلات همنوعان خود كمتر برانگيخته مي شود لذا عوامل تربيتي و اجتماعي مي بايست در جهت شكوفا ساختن اين زمينه بالقوه وارد عمل مي شوند و آنرا حد اعلاي فعليتبرسانند .  اينجاست كه ابناء بشر با الهام از فطرت خدادي خود خدمت بشريت قرار مي گيرند و در حل مشكلات آنها برانگيخته مي شوند سو تلاش در جهت خدمت به انسانها را به راحتي و آسايش خود ترجيح مي دهند . 


خدمات اجتماعي در ايران

پايه و آئين زرتشت بر نيكوكاري و شعار پندارنيك – گفتارنيك – كردار نيك نهاده شده است . در اوستا نيكي ونيكوكاري گمجينة خوشبختي و جاودانگي است .  اسلام نيز از نظر تأسيسات اجتماعي و امر به نيكي يكي از غني ترين اديان است و بطوري كه ار نصوص قرآ» و احكام فقه اسلامي استنباط مي شود اين امور فقط خيريه و احسان و كمك نداشته است . يلكه بسياري از احكام در شمار وظايف ديني و اجتماعي و انجام آن بر مسلمانان فرض فرض است ز قبيل زكات ، خمس ، هبه ، فطريه ، نذر ، قرض الحسنه ، صدقه و وقف . آيه اي در سوره «انفاق» نيكوكاري را چنين توصيف مي كند : نيكوكاري بدان نيست كه روي به جانب مشرق و يا مغرب كنيد- چه اين چيز بياثري است – نيكوكار كسي است كه از دارايي خود در راه دوستي خدا به خويشان يتيمان و فقيران و رهگذران تهيدست بدل كند .

همزمان با پيدايش صنعت ، در ايران نيز مثل ساير كشورها تشكيلات خدمات اجتماعي دولتي بوجود آمد . 

سرآغاز خدمات اجتماعي به مفهوم خاص آن را در ايران  ، مي توان در زمان قاجاريه مورد بررسي قرار داد .

معمولاٌ اميركبير را باني ايجاد بعضي خدمات اجتماعي مي دانند . تأسيس اولين بيمارستان بيست ستختوابي نظامي ، ايجاد مدرسه دارالفنون با همت و دريت اميركبير در اويل سال 1266 هجري ، تأسيس چاپاخانه ، سچراق برق ، تلگراف و تلفن و ... در زمان ناصرالدين شاه مطرح شد كه در نهايت با ارايه طرحي توسط نمايندگان تجار تهران به مجلس اول شوراي لي به نتيجة عملي رسيد .

در سال 1287 اولين قانون بلدي كشور به تصويب رسيد كه موجب آن نگهداري از اطفال سر راهي به عهدة شهرداري ها گذشته شد و بر اساس آن به تدريج سازمان تربيتي سابق شهر تهران (وابسته به شهر داري تهران) شكل گرفت .

علاوه بر اين ، مؤسسات خدماتي دولتي متعددي تشكيل گرديد و به تدريج با رشد صنعت تعداد آنها افزايش يافت .

مهمترين اين مؤسسات عبارت بودند از :

-       جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران كه در سال 1301 تشكيل گرديد .

-       انجمن حمايت ساز زندانيان كه در سال 1318 تشكيل گرديد .

-       بنگاه حمايت از مادران و نوزادان كه در سال 1319 تشكيل گرديد .

-       جمعيت مبارزه با سل كه در سال 1323 تشكيل گرديد .

-       سازمان شاهناشاهي خدمات اجتماعي كه در سال 1326 تشكيل گرديد .

-       بنياد پپهلوي كه در سال 1330 تشكيل گرديد .  

-       انجمن ملي حمايت كودكان كه در سال 1331 تشكيل گرديد .     

-       آموزشگاه عالي خدمات اجتماعي در سال 1337 تشكيل گرديد .

-       جمعيت حمايت جذاميان كه در سال 1339 تشكيل گرديد .

-       آموزشگاه نا بينان كه در سال 1340 تشكيل گرديد .

براي نخستين بار در برنامة عمراني چهارم كه از سال 1347 آغاز شد ، فصل مستقلي براي ادامات مربوطبه رفاه اجتماعي در نظر گرفته شد كه زمينة تأسيس كانون پرورش فكري كودك ، خدمات مدد كاري و مشاوره در مدارس، جلب مساعدتهاي خانواده ها براي قبول كودكان بي سرپرست ، سازمان ملي پيش آهنگي ايران اردوهاي جوانان شركتهاي تعاوني گسترش بيمه هاي اجتماعي كارگران توسعه سپاه دانش سپاه بهداشت سپاه ترويج و آباداني ايجتد آموزشگاه نوتواني و كارگاه تهيه اعضا مصنوعي ايجاد آموزشگاه نابينايان ايجاد آموزشگاه كرو لالها و بتالخره اردوهاي كار و تاسيس دارالتاديب براي نوجوانان بزهكار را فراهم مي ساخت.

در برنامه عمراني پنجم بر اساس اهداف پيش بيني شده وزارت رفاه اجتماعي به عنوان محور اصلي خدمات اجتماعي تاسيس شد كه بيش از دو سال دوام نياورد و در سال 1355 در وزارت بهداري ادغام گرديد.

بعد از پيروزي انقلاب اولين تحول در مورد برنامه هاي خدمات اجتماعي در سال 1358 تحقق يافت كه بر اساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي كليه سازمانهاي رفاهي – اجتماعي در وزرات بهداري و بهزيستي ( معاونت بهزيستي) ادغام شدند در سال 1359 لايحه قانوني تشكيل سازمان بهزيستي كشور به تصويب شوراي انقلاب رسيد.

در اواخر 1359 خانه هاي بهزيستي روستايي شكل گرفت . كمينه امداد بنياد شهيد بنياد پانزده خرداد و بنياد مهاجرين جنگ يكي بعد از ديگري و با توجه به ضرورتها و نيازهاي بعد از انقلاب شكل گرفتند و طرح شهيد رجايي در جهت حمايت از سالمندان بي بضاعت روستايي ابتدا به وسيله سازمان بهزيستي و سپس توسط كمينه امداد به اجرا در آمد. 
+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:50 PM  توسط مجتبي  | 

مهندسي مجدد

چكيده

مديريت دانش روشي سيستماتيك براي تشخيص، سازماندهي و به اشتراك گذاشتن دانش در سازمان است كه مي‌تواند در نهايت به توليد دانش بيشتر در سازمان نيز منجر گردد. امروزه مديران ارشد سازمانها دريافته‌اند كه سرمايه‌هاي دانشي در سازمان از اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار بوده و مي‌بايست توان زيادي را براي مديريت سرمايه‌هاي دانشي و دانش نهفته در فرايندهاي سازمان خود صرف كنند. از طرفي، گاه فرايندهاي سازمان از كارايي كافي برخوردار نبوده و مديران را به انديشه‌هايي چون مهندسي مجدد، فرايندها جهت اصلاح مكانيسمها و فرايندهاي سازمان خود وا مي‌دارند. ولي سوال اينجاست كه بين مديريت دانش و مهندسي مجدد، كدام يك مي‌بايست در ابتدا در دستور كار سازمان قرار گيرد تا بهترين نتيجه عايد سازمان گردد؟
اين مقاله به دنبال پيدا كردن پاسخي به اين پرسش است.


مقدمه
سير تغييرات كنوني در فضاي كسب وكار به گونه‌اي است كه اكثر سازمانها ضرورت تحول را احساس كرده و مرتباً خود را با تغييرات همسو مي‌كنند. رسانه‌هاي خبري، ما را با اين حقيقت آشنا مي‌سازند كه مجموعه‌هاي ايجاد شده اغلب سمت و سوي خلاقيت را در پيش گرفته‌اند و تغييرات سازماني نيز با چنان سرعتي مي‌بايست صورت پذيرند تا سازمان با نيازهاي كسب و كار تطابق داشته باشند. همگرايي فناوري اطلاع‌رساني و فرايند جهاني شدن آن سبب مي‌شود تا نيازها و ضروريات نسبت به سرعت تغيير و پيشرفتهاي سازماني بيش از پيش احساس شود.
مديريت دانش به عنوان يك استراتژي كاري و شغلي به طور همزمان برروي مرزهاي چندگانه سازمان عمل كرده و نيز ابزاري براي پيشرفت كلي برنامه يك سازمان محسوب مي‌گردد. مديريت دانش با ايجاد قدرت داخلي در سازمان سعي در برطرف ساختن چالشهاي خارجي را دارد و اين امر با بهره‌برداري از منابع دانش موجود در كاركنان، منابع اطلاع‌رساني، فناوري اطلاعاتي و كاربردهاي آن و همچنين ارتباط آنها با مشتريان و تامين‌كنندگان انجام خواهد شد. مفهوم مديريت دانش تعيين كننده ابزاري براي انجام و پيشرفتهاي كاري است كه مي‌تواند شامل اجزاي مختلف كار، توزيع، توسعه محصولات و خدمات باشد و كليد موفقيت آن در اين نكته نهفته است كه توانايي اجراي فعالانه براي توسعه و بهبود مستمر را در بر داشته باشد.
امروزه همه مديران مكانيسم‌هاي متعددي را جهت بهبود كارآيي داخلي و مواجه شدن با چالشهاي موثر و متعدد در رقابت تجاري در اختيار دارند، اما در اصل دو عامل عمده و اساسي وجود دارد كه تاثير فراواني در فضاي رقابت براي سازمانها ايجاد مي‌كنند: مشتريان و كاركنان. كيفيت كار كارمندان، چگونگي همكاري و ياري آنها و زمينه‌هاي مشترك تصميم‌گيري عوامل برتري و رقابت‌پذيري سازمان هستند. هم اكنون بيشتر سازمانها، استراتژي مديريت دانش را به عنوان پايه اساسي توان رقابتي سازمان به كار مي‌برند. به هر حال، مديريت دانش به عنوان يك استراتژي شغلي تنها وقتي به نتيجه نهايي خواهد رسيد كه نيازهاي اساسي آن برآورده شده باشند. برخي از اين نيازها به قرار ذيل است:
- ايجاد يك سازمان براي سازماندهي مجدد، تجديد سازمان، تمركززدايي همراه با نيازهاي ديگر جهت بهبود انعطاف‌پذيري سازماني؛
- توانايي بهبود يافته به منظور عكس‌العمل نشان دادن در مقابل نيازهاي روز افزون بازار، رقابت بيشتر و پاسخ به نيازهاي جديد؛
- سازگاري با شرايط كاري تغيير يافته كه توسط نيروهاي خارجي ايجاد شده است. (به عنوان مثال: بازارها، رقيبان، مشتريان، تازه واردين و تامين‌كنندگان)؛
- ساز و كارهايي كه مبادله اطلاعات و ذخيره دانش را در سازمان افزايش داده و آن را تسهيل مي‌كند تا آسيب‌پذيري را در زماني كه كارمندان محل خدمت را ترك مي‌كنند يا زماني كه تغييرات داخلي در نحوه كار كاركنان ايجاد مي‌شود كاهش دهد؛
- دوباره‌كاري و تكرار بيهوده امور كه بهره‌اي جز اتلاف وقت و هزينه در بر ندارد؛
- برانگيختن انگيزه قوي‌تر در كارمندان براي اطلاع‌رساني و به اشتراك گذاشتن دانش و آگاهي به صورت موثر؛
- بهره‌برداري اثر بخش از فناوري اطلاعاتي و زيرساختهاي اطلاع‌رساني؛
- بازيابي اطلاعات و دانش در هنگام لزوم؛
- از بين بردن فرايندها و مراحل زائد كار و بهبود بهره‌برداري موثر از منابع انساني و اطلاع رساني و استعدادها در مراحل مهم فرايندي كار.
اين نيازها تقريباً از نيازهاي اساسي هر سازماني است كه به دنبال كسب توان رقابتي و بقا در فضاي پرچالش امروزي است ولي گاه فشار رقابتي به حدي است كه روشها و فرايندهاي كهنه و قديمي نمي‌توانند پاسخگوي نياز سازمانها باشند و در اينجا است كه مديران ارشد وادار به ايجاد تغييرات اساسي در زير ساختها، روشها و فرايندهاي سازمان مي‌شوند كه از اين تغييرات اساسي با عنوان «مهندسي مجدد فرايندها» ياد مي‌شود.


مهندسي مجدد
مهندسي مجدد يا مهندسي مجدد فرايندها (BUSINESS PROCESS REENGINEERING=BPR) به مجموعه كارهايي گفته مي‌شود كه يك سازمان براي تغيير فرايندها و كنترل‌هاي دروني خود انجام مي‌دهد تا از ساختار سنتي و سلسله مراتبي به ساختاري افقي، مبتني بر گروه و مسطح تبديل شود كه در آن همه فرايندها براي جلب رضايت مشتريان صورت مي‌گيرد. مهندسي مجدد سازمانها را مي‌توان از جهات مختلف، محصول تكامل طبيعي و عملي استراتژي‌هاي كاربردي برخي از رويكردهاي مديريتي اخير دانست كه تأثير عمده‌اي بر نحوه نگرش مديريت و تجديد ساختار در جهت دگرگوني سازمانها داشته است. مهندسي مجدد به واقع بازانديشي بنيادين و طراحي نو و ريشه‌اي فرايندها براي دستيابي به بهبود و پيشرفتي شگفت‌انگيز در محيط متلاطم است.
ويليام همر در سال 1991 با مقاله «اتوماسيون كارساز نيست، فرآيندهاي زائد را حذف كنيد» در مجله هاروارد بيزينس ريويو، نظريه مهندسي مجدد را به جهان مديريت معرفي كرد. با چاپ كتاب «مهندسي مجدد سازمانها» توسط ويليام همر و جيمز چمبي در سال 1993، مهندسي مجدد مانند يك كشتي نجات براي سازمانهاي امروزي مطرح گرديد. مهندسي مجدد به شركت امكان طراحي دوباره را براي پاسخ به تغييرات در استراتژي‌ها مي‌دهد.
مهندسي مجدد فرايندها، به واقع طراحي براي ساده كردن و جانشين كردن آنهاست. چندين شغل ممكن است ادغام شوند، تعداد بازرسيها و مراكز كنترل ممكن است كم شده يا حذف گردند. در واقع مهندسي مجدد نه تنها فرايندهاي كار را به صورت افقي بلكه به صورت عمودي نيز فشرده مي‌كند.
مهندسي مجدد سازمان اين امكان را مي‌دهد كه از انعطاف، حساسيت و توانايي بيشتري براي بهره‌برداري از فرصتهاي پيش آمده و اجراي استراتژي‌هاي مورد نظر سازمان، برخوردار شود.
مهندسي مجدد سازمانها يك رويكرد كل نگراست كه طي الگوريتمي مشخص، استراتژي رقابتي سازمان را با فرايندهاي دروني و كاركنان آن مرتبط مي‌كند. اين ارتباط از طريق به كارگيري جديدترين و به روزترين فناوري اطلاعات و ارتباطات برقرار مي‌شود. همچنين مهندسي مجدد بر طراحي مجدد فرايندهاي کاري جهت دستيابي به بهره وري و مزيت رقابتي تمرکز مي كند.
فرايندهاي موجود هر سازمان ابتدا براساس مجموعه برنامه هاي از قبل تعيين شده و مدون طراحي شده اند و آنگاه به موازات توسعه فناوري خودکار گرديده اند. همان طور که سازمان رشد مي كند، افراد بيشتري به مجموعه سازمان اضافه شده در حالي که سازمان هنوز مطابق برنامه قبلي فعاليت مي کند. فرايندها جاي خود را با وظيفه ها عوض کرده و به تدريج هزينه هاي بالا سري افزايش مي يابد و سازمان اسير چهار چوب وظيفه اي خود مي گردد. اين امر موجب پيچيده شدن کار و تاخير در انجام آن گرديده و به تدريج باعث مي‌شود که سازمان دچار رکود شده و از سرعت کافي جهت پاسخ به نياز مشتري برخوردار نباشد، قدرت سازمان در رقابت با ديگران رو به افول گذارده و کيفيت توليدات و خدمات کاهش مي يابد.در اينجا ضرورت ايجاد تغييرات اساسي در سازمان نمود پيدا مي کند.
مهندسي مجدد با فرايند محوري و با تغييرات اساسي که در سازمان به وجود مي آورد فعاليتهايي که در سازمان ارزش افزوده ايجاد نمي‌کنند را با فرايندهاي جديد جايگزين مي کند. در آن صورت، انرژي سازمان روي کارهاي واقعي و ارزش آفرين متمرکز مي شود که ارتقاي بهره وري را با افزايش سرعت، ارتقاي کيفيت، بهبود خدمات و کاهش قيمت تمام شده به دنبال خواهد داشت.
مهندسي مجدد تنها در خود فرايندهاي کاري دگرگوني به وجود نمي آورد، بلکه سبب بروز دگرگونيهاي متنوعي در سازمان مي شود. وسعت دگرگونيها در يک سازمان تحت مهندسي مجدد بسيار زياد است. مسيرهاي شغلي، برنامه‌هاي استخدامي و آموزشي، سياستهاي ارتقاي شغلي و بسياري ديگر از سيستم هاي مديريتي نيز بايد به منظور پشتيباني از طرح فرايندهاي جديد، مورد تجديد نظر و مهندسي مجدد قرار گيرد.

مهندسي مجدد يا مديريت دانش؟

مديريت دانش به دنبال ذخيره و اشتراك دانش در سازمان بوده و مهندسي مجدد به دنبال ايجاد تغييرات اساسي در سازمان است. مهندسي مجدد توسط عواملي چون بازنگري و به دور ريختن روشهاي قديمي و منسوخ، استفاده از فناوري اطلاعات، كوچك‌سازي سازمان، بازخريد يا اخراج پاره‌اي از كاركنان و تغيير ساختارهاي سازماني صورت مي‌پذيرد. در حالي كه مديريت دانش به دنبال حفظ و ثبت و ضبط دانش موجود در سازمان و سرمايه‌هاي دانشي سازمان است. حال سوال اينجا است كه يك سازمان براي رقابتي شدن و باقي ماندن در فضاي پرالتهاب رقابت كدام يك را مي‌بايست در ابتدا برگزيند.
آيا مي‌بايست در ابتدا مهندسي مجدد را در سازمان اجرا كرده و پس از تغيير و اصلاح فرايندها سيستم مديريت دانش را مستقر كرد؟
و يا اينكه در ابتدا بايد اجراي سيستم مديريت دانش را در دستور كار سازمان قرار داد و پس از آن اقدام به مهندسي مجدد كرد؟
در اين بخش به بررسي سناريوهاي ممكن پرداخته و آنها را مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهيم و در انتها بهترين گزينه ممكن را جهت سازمان پيشنهاد مي‌كنيم.
جهت اين امر، سازماني را در نظر بگيريد كه به واسطه فرايندهاي ناكارآ و همچنين عدم تسلط بر مديريت دانش سازماني از رقابت‌پذيري كافي برخوردار نيست.
سناريوي اول: چنانچه اين سازمان ابتدا مهندسي مجدد و پس از آن مديريت دانش را در دستور كار قرار دهد چه اتفاقي خواهد افتاد؟
سازمان مذكور به واسطه مهندسي مجدد، روشهاي قديمي وكهنه خود را به دور ريخته و با فرايندهاي جديد و با توان مضاعف به حيات خود ادامه مي‌دهد. در عين حال توجه داريد كه با مهندسي مجدد بسياري از روشهاي قديمي نيز به دور ريخته مي‌شوند. اگر چه اين روشها و فرايندها از كارآيي كافي برخوردار نبوده‌اند ولي آيا ضبط و ثبت مزايا و معايب آنها مانع از بسياري از دوباره‌كاريها در سازمان نخواهد شد؟
همچنين يكي از اهداف مهندسي مجدد،‌كوچك‌سازي سازمان جهت انعطاف و چابكي بيشتر است. كوچك‌سازي سازمان معمولاً بازخريد، بازنشستگي اجباري و اخراج پاره‌اي از به كاركنان را دنبال خواهد داشت. كاركناني كه از آنها به عنوان با ارزش‌ترين دارايي سازمان ياد مي‌شود‍!
با مهندسي مجدد، خيل عظيمي از كاركنان مجبور به ترك سازمان خود مي‌شوند، كاركناني كه كوله باري از تجربيات كسب شده از سازمان را هم به همراه خود مي‌برند، بدون اينكه اين اطلاعات، دانسته‌ها، تجربه‌ها و در يك كلام، دانش كسب شده طي ساليان خدمت خود را در محلي از سازمان به امانت سپرده يا تحويل داده باشند.

همچنين مهندسي مجدد به دنبال ساختارشكني و افقي كردن سازمان است كه معمولاً با حذف لايه‌هاي مديريت مياني حاصل مي‌شود. اگر چه افقي شدن سازمان نيز داراي مزاياي بسياري است ولي در هموارسازي ساختار سازماني بسياري از مديران مياني نيز مجبور به ترك خدمت مي‌شوند كه اين توده مديران نيز تجربه‌هاي مديريتي خود را به همراه خواهند برد.
در كل مي‌توان چنين نتيجه‌گيري كرد كه مهندسي مجدد قبل از استقرار مديريت دانش باعث از دست رفتن بسياري از تجربيات، اطلاعات و دانش سازماني خواهد شد و اين بهاي سنگيني است كه چنين سازمانهايي مي‌بايست آن را بپردازند، سازمانهايي كه بدون توجه به حجم عظيم دانش موجود در فرايندها و نيروي انساني سازمان خود، به مهندسي مجدد پرداخته و اين سرمايه بزرگ را به راحتي از دست مي‌دهند.
سناريوي دوم: فرض كنيد سازمان مذكور كه سازماني با فرايندهاي ناركارآ و در عين حال فاقد تسلط كافي جهت هدايت و مديريت سرمايه‌هاي دانشي خود است بين دو گزينه مديريت دانش و مهندسي مجدد، ابتدا مديريت دانش را انتخاب كند.
چنين سازماني قطعاً از مزاياي حفظ و ثبت اطلاعات و تجربه‌هاي موجود خود استفاده خواهد برد ولي با توجه به اينكه استقرار سيستم مديريت دانش به سرعت عملي نيست و زمان بر است، فاصله سازمان به واسطه فرايندهاي ناكارآ از رقبا بيشتر شده و توان رقابت‌پذيري سازمان كم و كمتر مي‌شود كه ممكن است سازمان حتي با خطر نابودي نيز مواجه شود.
اين امر به خصوص به واسطه وجود روشهاي قديمي و فرايندهاي ناكارآ و ساختارهاي پيچيده اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد زيرا اگر چه سازمان به دنبال استقرار سيستم مديريت دانش است ولي با توجه به وضع موجود سازمان، شكست در فضاي رقابتي محتمل خواهد بود.
در اينجا به نظر مي‌رسد كه مديران ارشد با پارادوكسي مواجه هستند. آنها برسر دوراهي‌گير افتاده‌اند كه هر راه نيز به نوعي براي بقاي سازمان ضروري است، انتخاب بين مديريت دانش و مهندسي مجدد، كدام يك را بايد در ابتدا برگزينند، اولويت انتخاب با كدام است؟ آيا مي‌توان هم نظامي جهت استقرار سيستم مديريت دانش در نظر گرفت و در عين حال فرايندهاي ناكارآ و بيمار را نيز اصلاح و سازمان را از نابودي نجات داد؟ پاسخ اين سوال را مي‌توان در سناريوي سوم جستجو كرد.
سناريوي سوم: با توجه به پارادوكس مطرح شده درباره اولويت انتخاب بين مديريت دانش يا مهندسي مجدد، در اين بخش چهارچوبي پيشنهاد مي‌شود تا به كمك آن مديران ارشد بتوانند به صورت همزمان علاوه بر استقرار و بهره‌گيري از مزاياي استقرار سيستم مديريت دانش، به اصلاح فرايندهاي سازمان خود بپردازند.
چهارچوب مورد اشاره در شكل شماره يك مشاهده مي‌شود. اين چهارچوب از دو بخش تشكيل شده است. بخش اول (سمت راست شكل) به استقرار نظام مديريت دانش پرداخته است. با بررسي وضعيت دانش موجود در سازمان و تشخيص و احصاء دانش، به سازماندهي آن پرداخته مي‌شود و پس از آن دانش كد شده ذخيره مي‌گردد. قطعاً با مكانيسم صحيح ذخيره دانش، امكان اشتراك دانش نيز فراهم گشته كه اين امر موجب تكميل چرخه دانش و توليد دانش خواهد شد. اما روي ديگر سكه، بخش فرايندهاي سازمان است. الگوي تجويزي ارائه شده در اين مقاله با توجه به خسارات ناشي از مهندسي مجدد به واسطه از دست رفتن حجم زيادي از دانش سازماني، استفاده از روشهاي بهبود فرايند را پيشنهاد مي‌كند. سازماني كه با فرايندهاي ناكارآ مواجه است و قصد تغيير آنها را دارد و از طرفي نگران از دست رفتن سرمايه‌هاي دانشي خود به واسطه مهندسي مجدد است، نمي‌تواند دست روي دست گذاشته و فقط به فكر مديريت دانش خود باشد و روز به روز از رقبا عقب بيفتد و تاوان سنگين فرايندهاي ناكارآمدي خود را بپردازد.
در اينجاست كه روشهاي بهبود فرايند ميزان اثر و قدرت خود را در سازمان به نمايش مي‌گذارند. روشهايي از قبيل كايزن، شش سيگما، CPI (بهبود مستمر فرايند) و ديگر روشهايي كه در عرصه بهبود فرايند شناخته شده‌اند مي‌توانند به ياري مديران ارشد سازمانها بشتابند.
بخش دوم چهارچوب پيشنهادي كه به صورت همزمان، با بخش اول آغاز مي‌گردد با بررسي وضعيت فرايندها در سازمان و تجزيه و تحليل آنها شروع مي‌شود. قطعاً تجزيه و تحليل فرايندها سهم بسزايي در تشخيص دانش نهفته در آنها نيز خواهد داشت. پس از تجزيه و تحليل فرايندها و شناخت نقاط قوت و ضعف آنها، اين موارد نيز مي‌توانند به عنوان اطلاعاتي ارزشمند در پايگاه دانش سازمان ذخيره گردند. پس از آن روشهاي بهبود فرايند در دستور كار سازمان قرار گرفته و فرايندها مورد اصلاح و بازبيني واقع مي‌شوند.
الگوي ارائه شده مي‌تواند نواقص موجود در سناريوهاي اول و دوم را به خوبي پوشش داده و برطرف سازد. همان‌گونه كه ذكر شد سازمان فرضي مورد نظر در عين عدم تسلط بر مديريت سرمايه‌هاي دانشي خود، دچار ناركارآيي فرايندهاي داخل سازمان نيز بوده است. نقص عمده سناريوي اول كه در ابتدا مهندسي مجدد و پس از آن مديريت دانش را پيشنهاد كرده بود، از دست رفتن سرمايه‌هاي عظيمي از دانش سازمان به واسطه تغييرات ناشي از مهندسي مجدد است، زيرا تغييرات مذكور باعث ترك خدمت بسياري از كاركنان و مديران و يا انتقال آنها به بخشهاي ديگر و همچنين به دور ريختن روشها و فرايندهاي قديمي مي‌شود كه خساراتي از قبيل از بين رفتن تجربيات و اطلاعات اين افراد و همچنين دانش نهفته در روشها و فرايندهاي گذشته سازمان را در برخواهد داشت. سناريوي دوم كه در پي استقرار سيستم مديريت دانش و پس از آن، مهندسي مجدد است، اگر چه نواقص سناريوي اول درباره از دست رفتن دانش سازماني را برطرف مي‌سازد ولي با چالش عمده ديگري مواجه است. با توجه به عدم كارآيي فرايندها و روشهاي قديمي به كار گرفته شده در سازمان، فاصله رقبا با سازمان روز به روز بيشتر شده و به واسطه بهره‌گيري شركتهاي رقيب از روشهاي جديد و فرايندهاي كارآ، رقبا از سازمان گوي سبقت را ربوده و پيشي مي‌گيرند. اين امر ادامه حيات سازمان را با خطر جدي روبه رو كرده و سازمان را به سوي نابودي پيش مي‌برد.
چهارچوب ارائه شده در شكل شماره يك بخوبي مي‌تواند نواقص فوق را در هر دو سناريو برطرف سازد. اين الگو از طرفي به دنبال حفظ و ثبت و نگهداري دانش سازمان بوده و از طرف ديگر اصلاح فرايندهاي سازمان را در دستور كار قرار مي‌دهد. نتيجه كار بهبود روشها، ساختارها و فرايندهاي سازمان به همراه ثبت و ضبط دانش سازماني است، آنچه دغدغه اصلي و دلمشغولي مديران ارشد سازمانها در فضاي پرچالش رقابتي امروز است.


نتيجه گيري
امروزه نقش دانش و مديريت دانش بر هيچ سازماني پوشيده نيست و مديران ارشد مي‌كوشند تا سرمايه‌هاي دانشي خود را به درستي شناسايي و سپس مديريت كنند.
از طرفي گاه فرايندهاي ناكارآ، توان رقابت‌پذيري را از سازمانها سلب مي‌كنند. و به همين منظور استفاده از روشهاي تغيير فرايند اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد.
اين مقاله با ارائه يك الگوي تجويزي و استفاده همزمان از روشهاي بهبود فرايند و سيستم هاي مديريت دانش مي‌كوشد تا خلاء موجود در اين باره را پركند. روشهاي بهبود فرايند به عنوان جايگزيني براي مهندسي مجدد پيشنهاد شده است تا بتوان آن را به صورت همزمان با مكانيسم استقرار سيستم مديريت دانش آغاز نمود و از مزاياي هر دو نيز بهره جست.

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:49 PM  توسط مجتبي  | 

شش سيگما

شش سيگما چيست؟

سيگما حرف هجدهم از حروف الفباي يوناني و اصطلاحي در آمار است كه به نمايش انحراف از وضع مطلوب( انحراف از استاندارد) مي‌پردازد.شش سيگما يك روش جامع بهبود اثر بخشي سازماني است كه در درون خود از ساختار برنامه و ابزارهاي توانمند مديريت كيفيت برخوردار است معناي شش سيگما تلاش براي نزديكي هر چه بيشتر به درجه تكامل و برتري در توليد محصول و با ارائه خدمات است. هدف شش سيگما كاهش انحراف از وضع مطلوب با تغيير‌پذيزي خروجي فرآيند‌هاست به طوري كه حتي با 6  سيگما انحراف استاندارد فرآيند مورد نظر بين حدود بالا و پائين مشخصات فني قرار بگيرد.

شش سيگما اساساَ يك هدف كيفي با ارزش و متعالي براي هر فرآيندي است. به همين سبب در قالب مباحث قابليت فرآيند مطرح مي‌شود. پروژه‌هاي شش سيگما را بعنوان پروژه‌هاي كاهش نرخ خطا تا حداكثر 4/3 نقص در ميليون( با استفاده از تكنيك‌هايي مانند تجزيه و تحليل آماري، حل مسأله و اصول كيفيت) تعريف كرده‌اند و نقص را هر چيز خارج از رضايت مشتري مي باشد .

از نگرش ديگر ، هدف شش سيگما بهبود رضايت مشتري است كه دستيابي به اين هدف از راه كاهش و از بين بردن ضايعات محصولات يا خدمات داراي نقص امكان پذير است . از طرفي رضايت مشتري يك هدف متحرك است ، چرا كه انتظارات مشتري پيوسته در حال تغيير است . «ارزش يك مشتري وفادار » و « هزينه يك مشتري از دست رفته » دو دليلي كه ما را به دنبال كردن هدف نقص وادار مي‌كند .

در سطوح اجرايي هدف شش سيگما اين است كه فعاليت توليد و يا ارائه خدمات را در محدوده مشخصات مشتري قرار دهد و تغييرات فرآيند را به علت تأثيرگذاري منفي آن روي مشتري كاهش دهد .

به طور مختصر مي توان خروجي هاي مورد انتظار شش سيگما را به صورت زير بيان كرد :

·        بهبود رضايت مندي مشتريان

·        كاهش زمان چرخه توليد

·        كاهش عيب ها

·        افزايش بهره وري

·        افزايش فرآيند و قابليت اطمينان محصول

·        كاهش كار در جريان

·        به دست آوردن سهم بيشتري از بازار

 

راهبران و پيشگامان شش سيگما

مقوله ضايعات صفر بر اين رويكرد تأكيد دارد كه همه خطاها قابل پيشگيري هستند .  در حقيقت اين مفهوم همان چيزي است فيليپ  حدود سه دهه پيش مطرح كرد . در اين راستا بسياري از سازمانهاي ژاپني اين مفهوم را به كار بستند سو به طور مؤثري از آن  سود بردند ،  در حالي كه ضايعات صفر ابتدا در آمريكا به عنوان  و به طور مؤثري از آن سود بردند ، در حالي كه ضايعات صفر ابتدا در آمريكا به عنوان  يك ابزار محرك معرفي شد .  شركت موتورولا در سال 1980 در مقاله اي شش سيگما را چنين معرفي كرد :

« روشي است براي اندازه گيري احتمال كه سازمان را قادر مي سازد تا محصول با خدمتي يا ضايعات صفر توليد كند. »

اين جريان كه توسط موتورولا آغاز شد بود ، به سازمان هاي ديگر گسترش يافت و به عنوان  روشي براي رقابت ، به صورت مداوم و جدي اجرا شد .  شش سيگما يك معيار بر اساس بهترين كلاس كيفي است كه ميزان  ضايعات / خرابي آن 3.4 در يك ميليون محصول توليد شده يا خدمت ارائه شده است . نخستين بار شش سيگما در اندازه گيري ضايعات صفر صفر در صنايع توليدي استفاده شد .

ضرورتي كه موتورولا را سمت ابداع روش شش سيگما كشانيد ،‌ قبول اين واقعيت بود كه در فضاي رقابتي كسب و كار امروز ، ديگر نمي توان صرفا با تفكر خطاي صفر و برخي راهكارهاي عملياتي به موفقيت رسيد . در سال 1988 موتورولا موفق به دريافت جايزه كيفي مالكوم بالدريج (Malcolm Baldrige) شد . هدف از اين اهداف اين جايزه ، شناخت  شركت هاي است كه فرضيه با ارزشي را براي ساير سازمان ها در زمينه هاي مختلف كاري مطابق مدل معيني درآورند .  پيش از اين سال ، شركت در سه سال متوالي 170 ميليون دلار (صرف آموزش كاركنان خود كرده بود ، نتيجه اي كهاخذ كرد اين بود كه 2/2 ميليارد دلار در هزينه هاي ناشي از كيفيت نا مطلوب از جمله ضايعات ، دوباره كاري و هزينه هاي گارانت صرفه جويي كرد . جنرال الكتريك نيز اهيمت اجراي اين برنامه را با توسعه پروژه هايشش سيگما از 200 در سال 1995 به 6000 عدد در سال 1997 نشان داد . همچنين اين شركت اعلام كرده كه به سبب اجراي اين برنامه در سال 1997 حدود 500 ميليون دلار و در سال 1998 بيش از 1.2 ميليارد دلار صرفه جويي داشته است .

كمتر از ده درصد شركت هايي كه به اين روش رو مي آروند ، مي توانند طي يك مدت زمان معقول به كسب موفقيت هايي همچون افزايش قيمت سهام و يا بهبود تراز مالي شركت نايل شوند .

موارد فوق نمايانگر اين است كه حركت سازمان ها به سمت سطوح كاربردي شش سيگما به منظور صرفه جويي هاي ميليارد دلاري از يك سو كمك به بالا رفتن ارزش سهامشان  از طرف ديگر بايد بسيار حساب شده و سنجيده باشد.

 

الگوريتم هفت مرحله اي اجراي شش سيگما در سازمان

براي سازمان‌هايي كه قصد دارند شش سيگما را به عنوان استراتژي مديريتي جديد خود معرفي سو مطرح سازند ، رويه‌اي در هفت گام وجود دارد . اين  رويه در ادامه آورده شده كه به همراه معرفي گامها توضيحات لازم ارائه شده است :

1)معرفي به مديريت : 

در معرفي شش سيگما به سازمان ، سطوح مديريت ارشد در اوليت نخست قرار دارد . اين بخش از سازمان بايد شش سيگما را به شكل حقيقي به عنوان  استراتژي مديريت بپذيرند . سپس تيم اجرايي و دوره بلند مدت پياده سازي شش سيگما در آن شركت سازماندهي مي شود .

شروع شش سيگما در يك سازمان يك تصميم مديريت و استراتژيك محسوب مي‌شود كه به همراهي و موافقت سطوح بالاي مديريت در سازمان نياز دارد . تمامي عناصري كه چهارچوب شش سيگما را تشكيل مي دهند ، براي اجراي موفقيت آميز در سازمان به همكاري مديريت نياز دارند . به ويژه اينكه بدون تعهد راسخ مديريت ارشد ، فعاليتهاي تيم پروژه و برنامه هاي آموزشي بندرت با موفقيت انجام مي شود . اگرچه مديريت ارشد بطور مستقيم در پيشرفت روزانه پروژه فعاليت نمي كند ، ولي نقش اين بخش از سازمان بعنوان رهبر ، پشتيبان و مدافع پروژه بسيار حياتي و حساس است . پروژه شش سيگما به مديريت  فعال و واقع گرا نياز دارد تا تعهد  و باور نسبت به پروژه را نه تنها در خود بلكه در تمام سازمان براي پيشبرد پروژه در چشم انداز آينده ايجاد نمايد.

2) آموزش : در هر برنامه شش سيگما به آگاهي از چگونگي عملكرد فرايندها متودولوژي پيشرفت و توسعه ابزار آماري شرح فعاليت هاي تيم پروژه اولويت بندي در خواسته هاي مشتريان و ساير حقايق پروژه نياز داريم . اين اطلاعات بايد از سطح سازمان گردآوري شده و بصورت يك آگاهي جمعي در اختيار تمامي پرسنل سازمان قرار گيرد.

تنها روش مناسب براي اين موضوع يك برنامه آموزشي مي باشد. پنج دوره آموزشي متفاوت و استاندارد شده در شش سيگما وجود دارد . براي تمايز اين دوره ها از يكديگر در شش سيگما از نظام رتبه بندي بوسيله كمربند كه از هنرهاي رزمي اقتباس شده استفاده مي كنند. اين رتبه بندي در جدول كمربندها نشان داده شده است .

 

جدول رتبه بندي كمربندها ( دوره ها )

دوره كمربندسفيد (WB)تنها مختص آشنايي مقدماتي با مفاهيم شش سيگماست. مدت اين دوره دو تا سه روز بوده و براي تمامي پرسنل ارائه مي شود . مفاهيم ارائه شده دراين دوره شامل :

·        معرفي كلي شش سيگما به كاركنان

·        چهارچوب و ساختار تيمهاي پروژه

·        و در نهايت آشنايي با تفكر و روشهاي آماري مي باشد.

دوره كمربند سبز (GB) از لحاظ محتوي و شركت كنندگان در دوره مرحله متوسط محسوب مي شوند . زمان دورة ناز براي ارائة اين دوره يك تا دو هفته بوده و در خلال آن متودولوژي توسعه و پيشرفت اداري به مديران مياني و سرپرستان بخشها آموزش داده مي شود.

دوره كمربند دوره اي جامع فراگير و پيشرفته است . هدف اين دوره تربيت مديران پروژه است . افراد موفق به گذراندن اين دوره به مختصصين شش سيگما تبديل مي شوند . اين افراد از ميان بهترين مديران جوان سازمان انتخاب شده و در برنامه رهبري و هدايت شش سيگما در گروه اصلي جاي مي گيرند . مدت دوره كمربند مشكي بين چهار تا شش ماه است . علاوه بر اين مدت 20 روز نيز سمينارهاي مطالعاتي براي شركت كنندگان در دوره برگزار مي شود. افرادي براي دوره كمربند مشكي برتر انتخاب مي شوند كه دوره كمربند مشكي را گذرانده و در زمينه فعاليت هاي پروژه داراي تخصص باشند. دوره كمربند مشكي  برتر جامع ترين دوره مي باشد . در اين دوره علاوه بر ارائه مطالب دوره كمربند مشكي برنامه ريزي و رهبري نيز آموزش داده مي شود. قهرمانان پيش برندگان پيشتيبانان و افرادي با تجربه و آگاه در زمينه شش سيگما هستند.

اين افراد از ميان مديران اجرايي ارشد سازمان انتخاب مي شوند. دوره قهرماني يا ارشد معمولا سه تا چهار روز به طول مي انجامد.

مواردي كه در اين دوره بر روي آن تمركز مي شود شامل :

·        چگونگي هدايت كلي برنامه هاي شش سيگما

·        چگونگي تعيين مراحل پروژه بهبود و توسعه

و چگونگي ارزيابي تلاشهاي انجام شده در جهت اجرا پروژه مي باشد.

 

3) اولويت بندي اجرا در بخش هاي سازمان : اولويت اجراي شش سيگما را به بخشهاي از سازمان تخصيص دهيد كه بيشترين اثر بخشي و نتيجه را به ارمغان آورد.

4) مميزي كيفيت براي تمامي فرايندهاي متاثر از پروژه شش سيگما مهم ترين مساله در طراحي سازمان بررسي كيفيت كالا ( خدمات ) ارائه شده بوسيله هر فرايند و تاثير آن بر رضايت مشتريان است . براي اين منظور مديران داراي كمربند مشكي را به عنوان رهبران تمام وقت پروژه انتخاب كرده و از آنها بخواهيد راه حل هايي براي مشكلات مميزي كيفيت بيابند.

5) تقويت زير ساخت ها براي اجراي پروژه شش سيگما اين مرحله شامل ايجاد يا تقويت سيستمهايي همچون :

·        سيستمهاي اندازه گيري

·        كنترل كيفيت آماري (SPC)

·        مديريت دانش (KM)

·        سيستم مديريت پايگاه داده ها (DBMS) و غيره مي باشند.

6) روز شش سيگما در هر ماه : در هر ماه روزي را براي شش سيگما در نظر گرفته و روند پيشرفت پروژه هاي مرتبط را همراه با مديريت ارشد سازمان بازبيني كنيد.

7)ارزيابي عملكرد شش سيگما در سازمان از نگاه مشتري : عملكرد شش سيگما در سازمان را از ديدگاه مشتريان آن سازمان ارزيابي كرده و از طرفي بهترين هاي دنيا را شناسايي كنيد. در صورت نياز در برنامه اجرايي شش سيگما اصلاحاتي را انجام دهيد. براي پيشرفت بيشتر به قدم نخست باز گرديد.

هفت مرحله اي كه در زير آورده شده مراحل اجراي يك فرآيند تحقيق علمي است اين مراحل تشابه زيادي با روش پياده سازي استراتژي سيگما دارد البته اين مراحل را معرفي كرده سو سپس به بيان نگرش هاي كلي شش سيگما مي پردازيم .

1- مشاهده : شناسايي اهداف و ويژگي‌هاي شان با استفاده از حواس پنجگانه ، تشخيص تغييرات در حواس و حواس و سرانجام مشاهده كردن . 

2- طبقه بندي :مرتب نمودن و دسته بندي اهداف و ويژگي هاي شان مقايسه آنها با يكديگر با در نظر گرفتن شباهت ها و تفاوت هايشان و توصيف زير ساخت هاي اهداف

3- اندازه گيري و سنجش :جايي كه يك كميت بعنوان واحد بكار مي رود ساير كميتها را با آن مقايسه نماييد.

4- جمع آوري و سازماندهي :داده ها را جمع آوري توصيف و ضبط نموده سپس آنها را منظم و طبقه بندي نماييد. آنگاه داده ها را با يكديگر مقايسه نموده و الگوها و مشابهت هاي موجود ميان داده ها را مشخص نماييد.

5- پيش بيني و نتيجه گيري :ابتدا مجموعه اي از داده هاي جمع آوري شده را تفسير و تبيين نماييد. وسپس اين تفسير را براي كل داده ها عموميت دهيد.

6- شناسايي متغيرها: به كمك مجموعه اي از مشاهدات و نتيجه گيري ها فرضيه اي را ايجاد نموده روشي براي بازبيني و امتحان اين فرضيه ارائه دهيد.

7- تركيب نمودن نتايج : تجارب بدست آمده از فرايند كاهشي در طراحي آزمايش و تفسيري از بررسي يك مشاهده را يكپارچه سازيد.

فهرست زير بيانگر ديدگاهي كلي از روش توسعه شش سيگما در شركت جنرال موتور است كه جهت ايجاد بهبود كيفيت در فرايندهايش بكار گرفته شده است.

1-     تعريف :داشتن تعريف درستي از مشتريان نيازهايشان ، برنامه تيمي ، فرايندهاي كليدي و تاثير اين فرايندها بر مشتريان

2-     سنجش : شناسايي شاخص هاي كليدي اندازه گيري ، ايجاد طرح و نقشه براي مجموعه داده ها جهت تحقيق در فرايندها و پياده سازي طرح مزبور بر روي مجموعه داده ها.

3-     تحليل :  تحليل داده هاي جمع آوري شده از هر فرايند ، براي پاسخ به اين پرسش كه چرا يك فرايند بطور دلخواه شكل نمي گيرد.

4-     توسعه : ايجاد و تعيين راه حل هاي بالقوه و ترسيم اين راه حل ها در مقياس كوچك تا مشخص شود آيا اين راه حل ها توانايي بهبود عملكرد فرايندها را دارند يا خير؟

5-     كنترل :  طرح ايجاد و ارائه يك برنامه كنترل به منظور اطمينان از پيشرفت و بهبود عملكرد فرايندها و باقي ماندن بازده فرايندها در سطح مطلوب . آنگونه كه مشاهده مي شود مفاهيم و دستورالعمل هاي هر دو روش حول گامهايي چون شناسايي مشكلات تعيين علل و ريشه هاي بروز مشكلات فرموله كردن ايده ها پيرامون مسائلي كه سبب پيشرفت سيستم مي شود امتحان كردن پيشرفتهاي صورت گرفته و حفظ پيشرفت هاي صورت گرفته مي باشد . از روش علمي براي دستيابي به كيفيت شش سيگما در سازمان استفاده مي شود .

اما شش سيگما واقعا چيست ؟ عبارات زير پاسخ هايي است كه در جواب به اين سوال مطرح مي شود :

·        اندازه گيري تغييراتي كه در تعداد فرصتها يا قطعات معيوب روي مي دهد (3.4 نقص به ازاي هر يك ميليون فرصت )

·        ارزش فرهنگي و يا فلسفي

·        يك سيستم اندازه گيري

·        يك هدف : حال به توضيح دو مورد از تعاريف فوق مي پردازيم :

در سطح تكنيكي مفهوم شش سيگما برپايه تئوري تغييرات تعريف مي شود. فرض كنيد كه اين ايده درست باشد. در اين صورت هر چيزي را كه بتوان با يك مقياس  پيوسته اندازه گيري نمود ( مانند : وزن ارتفاع ضخامت .........) از توزيع نرمال پيروي مي كند.

نمودار توزيع نرمال داراي مشخصات زير مي باشد.

نمودار 100 درصد هر چه را كه اندازه گيري شده است بصورت مجازي نمايش مي دهد. –نمودار داراي شكل متقارن مي باشد . – نقطه راس نشان دهنده محتمل ترين نقطه يا مقدار ميانگين مي باشد . مي‌توان نمودار را به مجموعه اي از قسمتها تقسيم بندي كرد. هر بخش نمايانگر درصد مشخصي از احتمال كميتي است كه اندازه گيري شده است . براي مثال سطح زير منحني از خط وسط يا ميانگين تا خط قسمت نخست در سمت چپ يا راست  تقريبا احتمال در حدود 34% از كميت اندازه گيري شده را نمايش مي دهد . سطح زير منحني از محدوده خط قسمت نخست تا خط قسمت دوم احتمال در حدود 14% از كميت اندازه گيري شده را نشان مي دهد. مقادير احتمال در قسمتهاي مختلف متفاوت است زيرا نمودار به شكل منحني است و نه بصورت خط صاف سطح زير منحني از محدوده خط قسمت دوم تا خط قسمت سوم احتمال در حدود 2% از كميت اندازه گيري شده را نمايش مي دهد. نام علمي هر بخش تقسيمات استاندارد از ميانه مي باشد . نشانه ساده ترين شكل ممكن مي توان مفهوم تكنيك شش سيگما را روشي براي اندازه گيري سنجش عملكرد و تعيين تعداد سيگماي موجود بين ميانگين فعلي و سطح نارضايتي مشتري تعريف كرد. اگر نارضايتي مشتري به عنوان نقص در نظر گرفته شود آنگاه شش سيگما نشان مي دهد كه تنها 4 ،3 نقص در هر يك ميليون فرصت ممكن است رخ دهد.

عوامل كليدي در راه اندازي شش سيگما :

امروزه در بسياري از سازمان ها شش سيگما روشي است محبوب ومورد توجه كه با بكارگيري فنون و ابزارهاي قدرتمند آماري ، نوسانات فرايند را حذف كرده و ضايعات را كاهش مي دهد . به زبان آمار شش سيگما همان 4، 3 عيب در هر يك ميليون فرصت يا احتمال وقوع عيب است .

بسياري از سازمان ها نشان داده اند كه سود قابل توجهي از بكار گيري شش سيگما نصيبشان شده اما بكار گيري اين روش فرايندي پيچيده و همه جانبه است و بايد عوامل كليدي موقعيت شناسايي شوند. مسئله شناسايي اين عوامل به عنوان مباني اطلاعاتي لازم براي مديريت را نخستين بار رو كارت (1979) در سطح وسيعي مطرح كرد. از ديدگاه به كار گيري شش سيگما اين عوامل از جمله پايه هاي اصلي كار هستند كه بدون آنها امكان دستيابي به موفقيت بسيار كم مي شود . به اين منظور در سال 2000 افرادي چون « پاند» و همكارانش « هندرسون » « ايوانز » و « اكس » بررسي هاي جامعي انجام دادند. به عنوان مثال هندرسون و ايوانز به اين نتيجه رسيدند كه مهمترين عوامل موفقيت در اين عرصه عبارت است از : مشاركت علمي و قطعي مديريت ارشد اصلاح ساختارهاي زير بنايي سازمان و آموزش فنون و روشهاي آماري در رده هاي مختلف سازمان .

مشاركت و تعهد مديريت : همه آنهايي كه شش سيگما را به كار گرفته و تجربه مثبتي از آن داشته اند اذعان مي كنند كه راه اندازي اين استراتژي بايد توسط كاركنان رده اول از سازمان صورت بگيرد . در نمونه هاي موفق به كارگيري شش سيگما مديران اجرايي ارشد سبب موفقيت پروژه شده اند از جمله مي توان موتورولا جنرال الكتريك و الايد سيگنال را نام برد . « لارسن بوسيدي » مدير ارشد اجرايي الايد سيگنال با سر لوحه قرار دادن اهداف مالي ، توانست كل مجموعه ار در مسير شش سيگما به حركت درآورد .

دگرگوني فرهنگي

اجراي شش سيگما يك تحوااساسي در راهبردهاي مديريت است چرا كه ارزشها و فرهنگ سازمان را در همان بدو امر دگرگون مي سازد همچنين در تشكيلاا سازمان و ساختارهاي زيربنايي آن نيز تغييرات اساسي پديد مي آور معمولاً هنگامي بروز تحولات مهم كاركنان هر سازمان ساز آنچه ممكن است پيش بيايد هراسانند و لزوم اجراي تغييرات را زيرسؤال مي برند ممكن است بگويند ما قبلاً اين چيزها را امتحان كرده اي و نتيجه اي هم نگرفته ايم و اينكه خوب قبلاً هم اين كار را مي كرديم و به اين طريق در برابر تغييرات مقاومت نشان مي‌دهند در برخ سازمانها مديران با ايجاد ترس در كاركنان مديريت خود رااعمال مي كنند . هيچ اتباهي جايز دانسته نمي شودو كاركنان ياد مي گيرند اشتباهات خود را پنهانكنند اما شش سيگما محيطي آزاد و امن پديد مي آوردكه در آن عيوب و اشتباهات بوجود آمده كاملاص مشهود است و به آنها به چشمهاي فرصتهايي براي بهبود نگاه مي شود . تغييراتي كه سكل سازمان را تحت تأثير قرار مي دهد معمولاً با ارزشهاي  جا افتاده نزد اعضاي سازمان به مقابله برمي خيزد و روشهاي مورد باور كنان را زير سؤال مي برد چنين حالتي ناشي از عوامل مختلفي مي باشد كه اكس چهار دليل مقاومت كاركنان را اينچنين بر مي شمرد :

1-   دلائل فني : اغلب افراد در درك علم آمار مشكل دارند و سعي مي كنند از آن بگريزند

2-   دلائل ديدگاهي : كاركنان گمان مي كننند در اثر وقوع اين تغييرات متحول ضرر  خواهند شد. براي مقابله با بروز چنين فكري نياز به ايجاد تغيير را به طور شفاف تعيين كرده و سودآوري حاصل از اين تغيير براي كاركنان را به آنها نشان مي دهد .

3-   دلائل شخصي : اين حالت به كاركناني مربوط مي شود كه در اثر مشكلات شخصي خود و نه مسائل مربوط به سازمان دچار اضطراب شديد هستند در مقال اين حالت مي توان با كاهش فشار  عكس العمل نشان دهيد .

4-   دلائل سازماني : اجراي شش سيگما هنگامي تأثير مي گذارد كه سازمان باورهاي خاصي پايبند باشد كه معمولاً اين باورها را مديريتدر سطح سازمان ايجاد كرده و گسترش دهد پس براي مقابله با اين حالت ابتدا بايد مزاياي طرح نوآورانه شش سيگما را براي مديريت روشن ساخت 

 

جريان اطلاعات :

در آن زمان كه پروژه شش سيگما در شركت سوني آغاز شد ، سدر راستاي اجراي طرح اطلاع رساني و برقراري ارتباطات ، شعارهاي كوچكي مثل «به من آگاهي بده » اغلب در نشريات داخلي و يا بر روي لباس كاركنان به چشم مي خورد .  فكر پشت اين كار همان چيزي بود كه در شش سيگما مطرح مي‌شود ، به اين معني كه روش مديريتي جديد مبتني بر داده ها و اطلاعات واقعي است ‍ سبايد در سازمان رواج يابد . براي چگونگي جريان اطلاعات بايد برنامه اي تهيه شود كه نشان دهد چه سكسي چه ساطلاعاتي را در چه زمان هايي بايد انتقال يا ارائه دهد .

زير ساخت هاي كليدي

براي اجراي شش سيگما نخست بايد سامان ويژگي هاي خاصي را كسب كند . مثلاً افراد تا حدي ار توانايي هاي مربوطه به انتقال اطلاعات و داده ها بهره مند باشند و نيز توان برنامه ريزي و تعيين راهبردهايبلند مدت و قابليت كارگروهي را داشته باشند . افزون بر اينها منابع كافي و سرمايه لازم برازم براي آغاز پروژه شش سيگما بايد در دست باشد .

شركت هايي كه مصمم به اجراي اين پروژه هستند بايد بدانند كه براي رسيدن به مرحله سوددهي بايد صبر كنند و ديدگاهي بلند مدت پيش بگيند . براي حفظ توجه افراد به شش سيگما س، در مراحل نخست مي توان پژوه هاي كوچك ولي با ضرب موفقيت بالا را آغاز كرد و سپس بر پروژه هاي بزرگتر كه به وقت و منابع بيشتري نياز دارد ، متمركز شد . طبق نظر «مايكل هري» عملكرد نتوسط يك سازمان در محدوده سه سيگما قرار مي گيرد «مايكل هري » عملكر متوسط يك سازمان در محدوده سه سيگما قرار مي گيرد . (16607 عيب در هر يك ميليون فرصت ؛ البته اين مقدار با در نظر گرفتن ميانگين با جابجايي  سيگما حول مقدار هدف عنوان شده كه در ادامة اين مبحث بيشتر به آن خواهيم پرداخت ) و بيش از يك سال لازم است كه فرآيندهاي كسب و كار از سه  سيگما  با چهار سيگما برسد (يعني 6210)  و هر چه كه به سطح كيفيت شش سيگما نزديكتر شويم بهبود قابليت سيگما دشوارتر مي شود.

در هر صورت مرحله نخست انتقال تا سطح كيفي سيگما را مي توان نسبتا آسان و بدون سرمايه گذاري بسيار كلان انجام داد. هنگامي كه سازمان به 8/4 سيگما مي رسد . در اين مرحله ديگر هدف حذف عيب نيست . بلكه از آن به بعد هدف شش سيگما بر پالايش و بهينه ساختن سيستم ها متمركز مي شود كه آن را اصطلاحا طراحي براي شش سيگما مي گويند . در اين مرحله فرآيند و فعاليت ها دوباره و از ابتدا طراحي مي شوند تا به سطوح كيفي كورد نظر شش سيگما نزديك شوند.

در هر مرحله انتقال به سبب كاهش عيب ها هزينه ناشي از كيفيت نيز كاسته شده و در نتيجه به ميزان سود آوري افزوده مي شود . مجددا ياد آوري مي كينم كه براي شش سيگما بهتر است ابتدا بر روي پروژه هاي كوچك و موفق متمركز شويم تا سازمان به ان روش اعتماد كند.

كار گروهي از عوامل بنيادين در شش سيگما است . ارزش كار گروهي ناشي از گرد آمدن تخصص هاي مختلف در يك گروه است كه در نهايت سبب ايجاد نوعي حس مالكيت و ارتباط بهتر و ارزش افزوده ناشي از همكاري گروهي و يكپارچگي و انسجام كل سازمان مي شود . شركت سيتي بانك يكي از معتبر ترين سازمان هاي بانكداري است كه اصول شش سيگما را به خدمت گرفته و در سطح گسترده اي از كار گروهي چند تخصصي بهره مي گيرد . در پروژه نقل و انتقال مالي به صورت دستي تيمي متشكل از 80 نفر در اين كار متمركز شد. دليل تعداد زياد اعضاي تيم اين است كه سيتي بانك به دنبال استاندارد سازي فرايندهاي كاري خود در تمام دنياست .

اين تيم تمام فرايندهاي نقل و انتقال مالي را تعريف و عيوب و اشكالات ممكن را فهرست كرد و با استفاده از ابزارهاي شش سيگما آنها را تجزيه و تحليل كرد. آنها اشكال يا عيب اصلي را در فرايند مراجعات مكرر داخلي تشخيص دادند و آنگاه بر روي حل آن مسئله تمركز كردند. نتيجه كار يعني 73 درصد كاهش در آمار مراجعات مكرر بسيار جالب توجه بود.

شش سيگما و تامين كنندگان :

شركت ها بايد شش سيگما را فراتر از محدوده محل استقرار خود به اجرا در آورند . به اين منظور بايد تامين كنندگان خود را نيز در دايره اين پروژه وارد كنند . تامين كنندگان در تحويل محصولات شركت مشاركت مستقيم دارند . در نگرش سنتي بهتر اين است كه براي جلوگيري از افزايش هزينه ها از تامين كنندگان مختلفي در مورد يك خريد بخصوص استفاده كرد. در صورتي كه در شش سيگما يكي از راه هاي كاهش تغيير پذيري ، كاهش تعداد تأمين كنندگان است كه البته آنها نيز بايد در سطوح شخصي از الگوي شش سيگما بهره بگيرند.

مهارت هاي مديريت پروژه :

يكي ديگر از نكات كليدي در اجراي پروژه شش سيگما پرداختن به مهارت هاي پايه اي كه مديريت پروژه است . بسياري از پروژه‌هايي كه با شكست مواجه مي شوند همين زمينه با ضعف روبه رو هستند مثلا ضعف در مهارت هاي مديريتي در تنظيم صحيح برنامه هاي كاري ، در حفظ و رعايت قوانين و ضوابط كاري ضعف در تعريف وظايف و مئوليت ها و يا حتي عدم توانايي در جلوگيري به موقع از اقدامات ناصحيح .

همه افراد به طور عام و مديران پروژه به طور خاص بايد به عوامل كليدي كنترل پروژه از جمله زمان هزينه اولويت ها و محدوديت هاي زماني واقف باشند. در اين صورت است كه كه كل گروه مي تواند در زمان مقرر و با كمترين هزينه الزامات تعريف شده را بر آورده كند.

شش سيگما يك روش و اسلوب مبتني بر پروژه است بنابر اين ضروري است كه پروژه ها بر اساس اين كه كدام يك سود مالي بيشتري دارند اولويت بندي شوند.

پروژه ها به گونه اي كه انتخاب مي شوند كه هر ارتباط تنگاتنگي با اهداف يا خواسته هاي تجاري سازمان داشته باشند. پس هر يك از پروژه ها در نهايت بايد شركت را قادر سازد كه : در امر رقابت موفقيت كسب كند سود آوري تجاري بيشتر ي نصيب سازمان كند زمان چرخه و تغييرات فرآيند را كاهش دهد و حجم توليد يا ارائه خدمت را در زمان معين افزايش دهد.

براي انتخاب پروژه ها معيارهاي پذيرش گوناگوني وجود دارد كه هر كدام يكي از عوامل فوق را اندازه گيري مي كنند هري و شوردور براي گزينش پروژه ها و الويت بندي آنها شاخص اي زير را طرح كرده اند:

                          1.                تعداد عيوب در هر يك ميليون فرصت

                          2.                صرفه جويي خالص در هزينه ها

                          3.                هزينه ناشي از كيفيت بد

                          4.                ظرفيت

                          5.                چرخه زماني

                          6.                الزامات مشتري

                          7.                عملكردهاي درون سازماني

با مشخص شدن وزن هر يك از شاخص ها تصميم گيرنده با استفاده از تكنيك هاي آناليز تصميم گيري مي توان پروژه را اولويت بندي كرد.

ارتباط tqm و شش سيگما در هرم سازمان:

وجود فرايند مديريت كيفيت جامع و فرايند شش سيگما هر دو براي نتيجه گيري مناسبدر پياده سازي كامل اهداف مديريت كاملا ضروري است. اگر هرم مديريت را به صورت زير در نظر بگيريم در قسمت بالاي هرم كه مرحله تعيين اهداف استراتژيك است برنامه ريزي فعاليت هاي توسط گروه مديران با استفاده از برنامه ريزي استراتژيك انجام مي شود.

در قسمت مياني هرم اهداف موسسه توسط مديران واحدهاي اجرايي به منظور تعيين وظيف گروههاي كاري و پروژه هاي آنها تعيين مي شود .در قسمت پاييني هرم برنامه هاي اجرايي كه بايد توسط گروههاي كاري و با استفاده از فرايند شش سيگما اجرا شود مشخص مي شوند . در اين مرحله فعاليت عملياتي شش سيگما آغاز مي شود.

براي حصول اطمينان از اينكه فعاليت هاي گروههاي كاري به درستي مشخص شده و نيز براي اطمينان از اجراي آنها بايد ساختاري درون سازمان به وجود آيد تا اين گروهها از حمايت لازم براي اجراي فعاليت هاي خود برخوردار شوند. مبدا اين حمايت بايد از جانب گروه مديران باشد كه مسئوليت تجزيهو تحليل تعيين خط مشي شركت و تعيين اهداف استراتژيك شركت را به عهده دارند. مديران واحدهاي اجرايي كه فعاليت گروههاي كاري در درون واحدهايشان اجرا مي شود نقش مهم ديگري ايفا مي كنند. محصول يا فرياند را جداگانه تخصيص مي دهد و نهايتا امكان تحليل بيشتر هزينه هاي تشكيل دهنده قيمت تمام شده محصول را ميسر مي سازد.

طبعا با استقرار سيستم مديريت هزينه هاي كيفيت نامطلوب امكان بررسي و انتخاب فرايندها سهولت و اثر بخشي بيشتري پيدا كرده و مي توان پروژه هاي شش سيگما را از بين هزينه هاي رتبه اول انتخاب كرد. در واقع امروزه كاهش هزينه هاي كيفيت نامطلوب از جمله اهرم هاي اصلي در ايجاد مزيت رقاتي است و متودولوژي شش سيگما مي تواند به عنوان كلي و راهگشاي استرتتژيك در مديريت هزينه ها به كار آيد. مديريتكيفيت با به كار گيري نگرش هاي جديد در سستم هاي حسابداري قيمت تمام شده مي تواند هزينه هاي اصلي و مهم سازمان را شناسايي رتبه بندي و در قالب پروژه اي شش سيگما كاهش دهد. اين مهم در سازمان هاي ايراني كه فاقد نگرش كافي به مقوله هزينه و مزيت رقابتي هستند از قابليت بالايي برخوردار است.

فن آوري اطلاعات فن آوري داده ا و شش سيگما

1-     ضرورت فن آوري داده ها

بر همه روشن است كه فن آوري پيشرفته قرن بيست و يكم بر پايه شش زمينه اساسي شكل گرفته است . اين شش زمينه :

1-     فن آوربي اطلاعات

2-     بيوتكنولوژي

3-     فن آوري نانو

4-     فن آوري فضا

5-     فن آوري فرهنگي و اجتماعي مي باشد .

6-     فن آوري زيست محيطي

اما اعتقاد بر اين است كه يك فن آوري ديگر نيز بايد به جمع اين شش فن آوري افزوده شود . و اين فن آوري آخر فن آوري داده ها مي باشد . فن آوري داده ها به اين شكل تعريف مي شود : فن آوري داده يك متودولوژي علمي است كه با زمينه هاي زير ارتباط دارد :

فنون و روش هاي اندازه گيري گرد آوري نگاهداري و بازيابي داده ها :

تحليل آماري و پالايش داده ها

توليد و استنتاج اطلاعات از داده ها

ايجاد مدلهاي آماري / محاسباتي از داده ها

بدست آوردن دانش مورد نياز از اطلاعات داده اي

تشخيص و كنترل حوادث جاري از مدلهاي ثابت و

پيش بيني حوادث آينده به كمك مدلهاي ثابت

فن آوري داده ها براي شش سيگما ضروري بوده و هم چنين در كسب مزيت رقابتي بسيار مفيد مي باشد . اهميت فن آوري داده ها بسرعت در ميان علوم و دانش هاي جوامع اطلاعاتي در حال كسترش است .

2-     تفاوت ميان فن آوري اطلاعات و فن آوري داده ها

بسياري از افراد عقيده دارند كه فن آوري داده ها زير مجموعه اي از فن آوري اطلاعات است . چنانچه فن آوري اطلاعات بصورت گسترده تعريف و تفسير شود اين عقيده مي تواند درست باشد اما با اين وجود تعاريف فن آوري اطلاعات بشكل خلاصه شده در زير آورده شده است : فن آوري اطلاعات يك متودولوژي علمي است كه با زمينه هايزير ارتباط دارد :

ارائه و نمظارت بر داده هاي خام و اطلاعات بدست آمده از فن آوري داده ها

داده ها / اطلاعات موثر ايجاد ارتباطات و انتقال آنها

فن آوري صنعتي برگرفته از دستگاههاي الكترونيكي براي انتقال ئو ارتباط داده ها و اطلاعات

توليد فن آوري رايانه اي

مهندسي ابزارها و پشتيباني از دانش مديريت

مهندسي ابزارها و پشتيباني از دانش مديريت

تفاوت ميان فن آوري اطلاعات در جريان اطلاعات مي باشد . اين مساله در تصوير 2 ديده مي شود :

3-     مثلث دانش

گفته مي شود كه دانش قرن بيست و يكم بر پايه جوامع اطلاعاتي شكل گرفته است . همان گونه كه در تصوير نشان داده شده مي توان دانش را قرن بيست كم مي توان به يك مثثلث تشبيه نمود . در اين مثلث فن آوري داده ها و فن آوري اطلاعات نقش مهمي را ايفا مي كنند.

4-     اهداف فن آوري داده ها

اهداف فن آوري داده ها به سه دسته تقسيم مي شود :

1-     مديريت

2-     مضاف سازي

3-     اجرا

توالي اين اهداف به اين صورت است كه ابتدا مديريت فن آوري داده ها قرار گرفته سپس مضاف سازي و در نهايت به كمك اجرا ارزش افزوده و سودددهي براي هر سازمان بدست مي آيد.

5       اثر فن آوري اطلاعات بر كيفيت

ضعف ها و نواقص موجود در فن آوري اطلاعات مي تواند كمبودهاي جبران ناپذيري را به سازمان جامعه يا به يك ملت تحميل كند. در ادامه مثالي از مشكلات حاصل از نارسايي فن آوري داده ها بر كيفيت در كره ارائه مي كنيم

يكي از زمينه هايي كه نارسايي فن آوري اطلاعات بر آن اثر مي گذارد هزينه كيفيت مي باشد . هزينه هاي كيفيت در اغلب شركت هاي آسيايي از جمله شركت هاي كره اي در حدود 20% ارزش كل فروش مي باشد .هزينه هاي كيفيت به سه دسته تقسيم مي شوند:

1-     هزينه هاي پيشگيري 1% از كل فروش

2-     هزينه ها ي ارزيابي و قيمت گذاري 3% از كل فروش

3-     هزينه هاي قطعات معيوب 16% از كل فروش

اگر از فن آوري اطلاعات در تحليل داده هاي حاصل از هزينه هاي كيفيت بخوبي استفاده شود مي توان اين هزينه ها را كاهش داده و به 10% ارزش فروش كل رساند. در اين حالت هزينه پيشگيري 3% هزينه هاي ارزيابي و قيمت گذاري 2% و هزينه هايس قطعات معيوب 5% مي شود البته اجراي پروژه شش سيگما در كاهش هزينه هاي كيفيت بسيار موثر مي باشد .

مكاربرد شش سيگما در تجارت الكترونيك

امروزه كه تجارت الكترونيك بسرعت در حال گسترش است كاربرد شش سيگما در تجارت الكترونيك سنسبت داد سيگما الكترونيك است . روشن است كه مفهوم نهايي مديريتي رضايت مشتري مي باشد . در منديريت ارضا مشتريان چهار عنصر وجود دارد كه بر آنها برچسب نهاده شده است . اين چهار جز : آسايش و راحتي – كيفيت – هزينه و تحويل و ارائده مناسب مي باشند براي دستيابي به سيستم كاملا ايده آل بايد آسايش و راحتي مشتريان كيفيت بالا هزينه كم براي محصولات وخدمالت و تحويل و ارائه دقيق و سريع را فراهم نمود . در ادمه مدلي براي شركت هايي كه در زمينه هاي تجارت الكترونيك فعاليت مي كنند ارائه شده است .

1-     صداي مشتري آرا نظرات و خواسته هاي مشتريان بايد در طراحي هاي شش سيگما بوسيله qfd در نظر گرفته شود .

2-     خواسته هاي مشتران به نيازمندذي هاي فني تبديل گردد.

3-     از يك مدل erp كه براي تجارت الكترونيك مناسب است براي مديريت منابع استفاده  شود.

4-     به ايجاد  يك سيستم مديريت زنجيره تامين براي بررسي ذخيره نگهداري و انتقال سيستماتيك محصولات  نياز داريم  ..

5-     در تمامي فراايندهاي تجاريت الكترونيك سطح سيگماي آن فرايندها بايد مورد ارزيابي و بهبود قرار گكيرد تا بتوان از كيفيت بالاي عملكرد فرايندها اطمينان حاصل كرد.

6-     براي مديريت كيفيت مشتري گرا به مديريت ارتباط با مشتريان در تجارت الكترونيك نياز داريم.

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 9:46 PM  توسط مجتبي  |